یادگیری هوشمند و تحول مدیریت

هدف این پژوهش تبیین مدل علی پیش‌بینی اشتیاق شغلی بر اساس تعهد حرفه‌ای و رضایت شغلی معلمان تربیت اسلامی استان صلاح‌الدین عراق است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–همبستگی است که با رویکرد مدل‌یابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعه آماری شامل 1115 نفر از معلمان تربیت اسلامی دوره متوسطه دوم استان صلاح‌الدین عراق در سال 2024 بود که بر اساس فرمول کوکران، 286 نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند و در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه اشتیاق شغلی اوترخت، پرسشنامه تعهد حرفه‌ای کلایکمن و هنینگ، و پرسشنامه استاندارد رضایت شغلی مینه‌سوتا گردآوری و با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی، آزمون‌های KMO و بارتلت، و تحلیل مسیر مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. نتایج تحلیل مدل ساختاری نشان داد تعهد حرفه‌ای اثر مثبت و معناداری بر اشتیاق شغلی معلمان دارد (β=0.476، p<0.001) و رضایت شغلی نیز به‌طور معناداری اشتیاق شغلی را پیش‌بینی می‌کند (β=0.296، p<0.001). مقدار ضریب تعیین (R²=0.747) بیانگر آن است که حدود 74.7 درصد از واریانس اشتیاق شغلی توسط تعهد حرفه‌ای و رضایت شغلی تبیین می‌شود و شاخص GOF برازش قوی مدل پژوهش را تأیید کرد. بر اساس یافته‌ها می‌توان نتیجه گرفت که تقویت تعهد حرفه‌ای و ارتقای رضایت شغلی نقش اساسی در افزایش اشتیاق شغلی معلمان تربیت اسلامی دارد و توجه مدیریتی و سیاستی به این مؤلفه‌ها می‌تواند به بهبود عملکرد آموزشی و اثربخشی نظام آموزش‌وپرورش استان صلاح‌الدین عراق منجر شود.

هدف پژوهش حاضر اعتبارسنجی الگوی جامع فضای آموزشی مدارس آینده در مقطع ابتدایی با تأکید بر ابعاد کالبدی، فناورانه، آموزشی و روان‌شناختی–اجتماعی است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش کمی با رویکرد توصیفی–پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل 275 نفر از مدیران مدارس ابتدایی شهر تهران بود که به روش تصادفی انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته گردآوری شد. روایی ابزار از طریق روایی صوری، محتوایی و سازه و پایایی آن با آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی بررسی شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی در نرم‌افزارهای SPSS نسخه 27 و SmartPLS نسخه 3 انجام گرفت. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد الگوی پیشنهادی از برازش مطلوبی برخوردار است. شاخص GOF بالاتر از 0.36 و مقدار Q² برابر با 0.227 به‌دست آمد که بیانگر قدرت پیش‌بینی مناسب مدل است. بر اساس مقادیر AVE، ابعاد رویکردهای آموزشی، پشتیبانی روان‌شناختی–اجتماعی، فناوری و فضای فیزیکی به ترتیب بیشترین اولویت را داشتند و تمامی بارهای عاملی معنادار گزارش شدند. یافته‌ها حاکی از آن است که طراحی فضای آموزشی مدارس آینده باید به‌صورت یکپارچه و متوازن به ابعاد فیزیکی، فناورانه، رویکردهای نوین آموزشی و پشتیبانی روان‌شناختی–اجتماعی توجه کند تا زمینه ارتقای کیفیت یادگیری در دوره ابتدایی فراهم شود.

هدف این پژوهش بررسی تأثیر برنامه‌درسی میان‌رشته‌ای مبتنی بر هوش‌های چندگانه بر استعدادیابی دانش‌آموزان دوره متوسطه اول شهر تهران بود. این پژوهش با رویکرد شبه‌آزمایشی و طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه کنترل انجام شد. نمونه پژوهش شامل ۱۲۰ دانش‌آموز دوره متوسطه اول شهر تهران بود که با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. گروه آزمایش در معرض یک برنامه‌درسی میان‌رشته‌ای مبتنی بر مدل هوش‌های چندگانه طی ۱۶ جلسه آموزشی قرار گرفت، در حالی‌که گروه کنترل برنامه آموزشی متعارف مدارس را دنبال کرد. ابزارهای گردآوری داده شامل آزمون جامع استعدادیابی دانش‌آموزان و پرسشنامه هوش‌های چندگانه بود که پیش و پس از مداخله اجرا شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و محاسبه اندازه اثر انجام گرفت. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد اثر گروه بر نمره کل استعدادیابی معنادار است (F=142.35، p<0.001، η²=0.55). همچنین تفاوت معناداری در تمام حوزه‌های استعدادیابی شامل شناختی، هنری، حرکتی، اجتماعی و خلاقیت مشاهده شد (p<0.001). در خرده‌مقیاس‌های هوش‌های چندگانه نیز تفاوت‌های معناداری به نفع گروه آزمایش گزارش گردید (p<0.001) با اندازه اثرهای متوسط تا بزرگ. برنامه‌درسی میان‌رشته‌ای مبتنی بر هوش‌های چندگانه به‌عنوان یک راهبرد مؤثر می‌تواند نقش اساسی در شناسایی و پرورش استعدادهای چندبعدی دانش‌آموزان ایفا کند و چارچوبی پایدار برای تحول نظام آموزشی فراهم سازد.

هدف این پژوهش شناسایی و تبیین مؤلفه‌های الگوی نهادینه‌سازی هوش سازمانی در دانشگاه‌های آزاد اسلامی استان تهران است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه داده‌بنیاد نظام‌مند انجام شد. جامعه آماری شامل خبرگان، اساتید مدیریت و مدیران ارشد دانشگاه‌های آزاد اسلامی استان تهران بود که با نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند تا الگوی مفهومی نهادینه‌سازی هوش سازمانی استخراج گردد. یافته‌ها نشان داد نهادینه‌سازی هوش سازمانی در قالب یک مدل علّی ـ زمینه‌ای ـ مداخله‌گر ـ راهبردی ـ پیامدی تبیین می‌شود که در آن آرمان‌های مشترک، جریان آزاد اطلاعات و مدیریت دانش نقش علّی، بینش راهبردی و کیفیت رهبری نقش زمینه‌ای، ساختار سازمانی و فناوری دیجیتال نقش مداخله‌گر، همسوسازی راهبردها و پایش محیط نقش راهبردی، و چابکی تصمیم‌گیری، یادگیری سازمانی و پاسخگویی به تغییرات نقش پیامدی ایفا می‌کنند. الگوی استخراج‌شده نشان می‌دهد نهادینه‌سازی هوش سازمانی یک فرایند نظام‌مند و پویا است که با هم‌افزایی مؤلفه‌های دانشی، مدیریتی، ساختاری و فرهنگی تحقق یافته و ظرفیت انطباق، یادگیری و اثربخشی راهبردی دانشگاه‌ها را به‌طور معناداری ارتقا می‌دهد.

هدف این پژوهش شناسایی و تبیین ابعاد، مؤلفه‌ها و روابط رفتاری مؤثر بر فرآیند بودجه‌بندی سیستماتیک به‌منظور کنترل و بهبود عملکرد در سازمان‌های صنعتی پذیرفته‌شده در بورس تهران با تمرکز بر صنعت دارویی است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت کیفی و با رویکرد تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از طریق بررسی نظام‌مند پیشینه پژوهش و انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان شامل اساتید دانشگاه، متخصصان بودجه‌بندی و مدیران صنعت دارویی گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و نظری و تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع، داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها و منابع مکتوب با استفاده از چارچوب شش‌مرحله‌ای براون و کلارک تحلیل و کدگذاری شد. فرآیند تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزار MAXQDA انجام گرفت و واحدهای معنایی، مضامین فرعی و مضامین اصلی استخراج و طبقه‌بندی شدند. نتایج تحلیل مضمون منجر به شناسایی 407 واحد معنایی، 93 مضمون فرعی و 17 مضمون اصلی شد. یافته‌ها نشان داد که رفتار عوامل بودجه‌بندی تحت تأثیر هم‌زمان عوامل ساختاری، رفتاری، فرهنگی، مدیریتی، محیطی و نهادی شکل می‌گیرد. مضامینی نظیر تقویت فرآیند بودجه‌بندی، کنترل و پایش عملکرد، رفتار سازمانی، شفافیت و پاسخگویی، نوآوری، مدیریت ریسک و یادگیری سازمانی به‌عنوان مؤلفه‌های کلیدی در تبیین رفتار بودجه‌بندی سیستماتیک شناسایی شدند. روابط میان این مضامین ماهیتی پویا، غیرخطی و سیستمی دارند. رفتار عوامل بودجه‌بندی در سازمان‌های صنعتی بورسی پدیده‌ای چندبعدی و پویاست که صرفاً به سازوکارهای مالی محدود نمی‌شود، بلکه متأثر از تعامل پیچیده عوامل انسانی، سازمانی و محیطی است. نتایج این پژوهش مبنای مفهومی لازم برای طراحی مدل‌های علّی و پویای بودجه‌بندی با هدف کنترل مؤثرتر و بهبود پایدار عملکرد سازمانی را فراهم می‌کند.

هدف این پژوهش بررسی میزان و چگونگی تأثیر انسجام گروهی در کلاس درس بر شکل‌گیری سرمایه اجتماعی تحصیلی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه شهر تهران است. پژوهش حاضر با رویکرد کمی و طرح همبستگی–تبیینی انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان مدارس دولتی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود که ۳۶۸ نفر به روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه انسجام گروهی کلاس و پرسشنامه سرمایه اجتماعی تحصیلی گردآوری گردید. تحلیل داده‌ها از طریق ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه و آزمون t مستقل در نرم‌افزار SPSS انجام شد. نتایج نشان داد بین انسجام گروهی و سرمایه اجتماعی تحصیلی رابطه‌ای مثبت و معنادار وجود دارد (r=0.68, p<0.001). مؤلفه‌های انسجام گروهی توانستند 55 درصد از واریانس سرمایه اجتماعی تحصیلی را تبیین نمایند (R²=0.55, p<0.001). همچنین دانش‌آموزان کلاس‌های دارای انسجام بالا به‌طور معناداری از سرمایه اجتماعی تحصیلی بیشتری برخوردار بودند (t=9.82, p<0.001). انسجام گروهی کلاس درس نقش بنیادی در شکل‌گیری سرمایه اجتماعی تحصیلی ایفا می‌کند و تقویت آن می‌تواند به ارتقای کیفیت روابط آموزشی، مشارکت تحصیلی و موفقیت دانش‌آموزان منجر شود.

هدف این پژوهش بررسی و تبیین پیوند میان اصول نظریه سیستم‌های پیچیده و سازوکارهای یادگیری هوشمند در مدیریت سازمانی است تا چارچوبی مفهومی برای درک پویایی یادگیری و تصمیم‌گیری تطبیقی در سازمان‌های معاصر ارائه شود. این پژوهش از نوع کیفی و مبتنی بر مرور نظام‌مند ادبیات علمی است. داده‌ها از طریق بررسی منابع علمی معتبر شامل مقالات انگلیسی و فارسی منتشرشده در پایگاه‌های Scopus، Web of Science، ScienceDirect و Google Scholar گردآوری شد. از میان ۴۵ منبع شناسایی‌شده، ۱۲ مقاله نهایی با رعایت معیارهای ورود و خروج انتخاب و با استفاده از نرم‌افزار NVivo نسخه ۱۴ تحلیل گردید. تحلیل داده‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد و مقوله‌های اصلی تا رسیدن به اشباع نظری استخراج شدند. نتایج تحلیل‌ها نشان داد سه مضمون اصلی شامل پویایی نظریه سیستم‌های پیچیده در مدیریت، سازوکارهای یادگیری هوشمند در سازمان، و تلفیق این دو رویکرد در قالب مدل مفهومی شکل می‌گیرد. یافته‌ها بیانگر آن است که اصولی مانند خودسازماندهی، بازخورد، و ظهور در نظریه سیستم‌های پیچیده با عناصر یادگیری مبتنی بر داده، تصمیم‌گیری تطبیقی، و هوش سازمانی در یادگیری هوشمند هم‌پوشانی دارند. همچنین مشخص شد که ترکیب این دو رویکرد می‌تواند به ارتقای چابکی، تاب‌آوری و نوآوری در سازمان‌ها منجر شود. این پژوهش نشان می‌دهد که نظریه سیستم‌های پیچیده می‌تواند به‌عنوان زیربنای نظری برای تبیین و توسعه یادگیری هوشمند در سازمان‌ها عمل کند. درک تعاملات غیرخطی، بازخوردهای چندسطحی و خودتنظیمی سازمانی، زمینه را برای تصمیم‌گیری هوشمند و پویایی پایدار در مدیریت فراهم می‌سازد. در عصر دیجیتال، این هم‌افزایی می‌تواند به طراحی سازمان‌هایی منجر شود که نه‌تنها از تغییر می‌آموزند بلکه آن را به فرصت نوآوری تبدیل می‌کنند.

هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل نظام‌مند چارچوب‌های نظری یادگیری خودتنظیمی در محیط‌های یادگیری هوشمند و تبیین نحوه ادغام مؤلفه‌های شناختی، فراشناختی، انگیزشی و فناورانه در این محیط‌ها است. این پژوهش از نوع مروری نظام‌مند با رویکرد کیفی است که به بررسی ۱۲ مقاله علمی مرتبط با موضوع یادگیری خودتنظیمی در محیط‌های یادگیری هوشمند پرداخته است. مقالات با روش نمونه‌گیری هدفمند از پایگاه‌های Scopus، Web of Science، IEEE Xplore و Google Scholar انتخاب شدند. داده‌ها از طریق تحلیل محتوای کیفی و با استفاده از نرم‌افزار Nvivo نسخه 14 مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. فرایند کدگذاری در سه سطح کدهای باز، مقوله‌های فرعی و مضامین اصلی انجام شد تا الگوهای نظری حاکم بر یادگیری خودتنظیمی در محیط‌های هوشمند شناسایی شوند. نتایج نشان داد که چارچوب‌های نظری یادگیری خودتنظیمی در محیط‌های هوشمند را می‌توان در سه محور اصلی دسته‌بندی کرد: ۱) مبانی نظری شامل نظریه‌های شناختی، سازنده‌گرایی و اجتماعی-شناختی؛ ۲) مؤلفه‌های کلیدی خودتنظیمی شامل هدف‌گذاری، پایش شناختی، خودانگیزش، بازخورد و تعامل با فناوری؛ و ۳) الگوهای نوین انسان-فناوری شامل مدل‌های شناختی-محاسباتی، چارچوب‌های هوش مصنوعی و یادگیری تطبیقی. یافته‌ها همچنین نشان داد که فناوری‌های هوشمند با فراهم‌کردن بازخوردهای بلادرنگ، تحلیل داده‌های یادگیری و ارائه مسیرهای شخصی‌سازی‌شده، نقش فعالی در ارتقای فراشناخت و انگیزش یادگیرندگان ایفا می‌کنند. پژوهش حاضر نشان داد که نظریه‌های سنتی یادگیری خودتنظیمی برای کاربرد در محیط‌های هوشمند نیازمند بازتعریف و توسعه میان‌رشته‌ای هستند. تلفیق مؤلفه‌های شناختی، عاطفی و فناورانه در قالب چارچوب‌های ترکیبی می‌تواند به ارتقای یادگیری شخصی‌سازی‌شده و خودتنظیمی منجر شود. این نتایج می‌تواند مبنایی نظری برای طراحی محیط‌های یادگیری نسل آینده فراهم آورد.