طراحی مدل فرآیند توسعه حرفه‌ای مدیران در مدارس شهرستان بندرعباس با رویکرد تحلیل ترکیبی

ابراهیم  حاتمی گوربندی; سمیره عابدینی; کلثوم  نامی

نویسندگان

ابراهیم حاتمی گوربندی گروه علمی حکمرانی آموزشی و سرمایه انسانی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران. نویسنده
سمیره عابدینی دانشیار گروه آموزش پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، بندرعباس، ایران. نویسنده
کلثوم نامی گروه علمی حکمرانی آموزشی و سرمایه انسانی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران. نویسنده

کلمات کلیدی:

توسعه حرفه ای, مدیران مدارس, شهرستان بندرعباس

چکیده

پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی مدل فرآیند توسعه حرفه‌ای مدیران مدارس شهرستان بندرعباس و تعیین ابعاد و مؤلفه‌های مؤثر بر پیاده‌سازی آن انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته اکتشافی متوالی (کیفی–کمی) بود. در بخش کیفی، با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند، 16 نفر از استادان مدیریت آموزشی دانشگاه‌های هرمزگان و آزاد اسلامی بندرعباس و مدیران مدارس تا دستیابی به اشباع نظری مورد مصاحبه نیمه‌ساختاریافته قرار گرفتند و داده‌ها با روش تحلیل مضمون براون و کلارک تحلیل شدند. در بخش کمی، از جامعه مدیران مدارس ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم شهرستان بندرعباس در سال تحصیلی 1404–1403، نمونه مورد نیاز بر اساس جدول مورگان 240 نفر تعیین شد و در نهایت داده‌های 237 پرسشنامه سالم، گردآوری‌شده به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای، تحلیل شد. ابزار بخش کمی پرسشنامه محقق‌ساخته 171‌گویه‌ای با طیف پنج‌درجه‌ای لیکرت بود. پایایی با آلفای کرونباخ و پایایی مرکب و روایی با شاخص‌های روایی همگرا و واگرا بررسی شد. تحلیل داده‌ها با SPSS و SmartPLS و با استفاده از تحلیل عاملی و مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام گرفت. نتایج استنباطی نشان داد داده‌ها برای تحلیل عاملی از کفایت مطلوب برخوردار بودند (KMO=0.857؛ χ²=6968.888؛ df=2533؛ p<0.001). نتایج بررسی پایایی، روایی همگرا و روایی واگرا، کفایت مدل اندازه‌گیری را تأیید کرد. ضریب تعیین مدل برابر با R²=0.811 بود و تمامی روابط پیش‌بینی‌شده میان سازه‌های مدل مورد حمایت قرار گرفتند. شاخص‌های برازش نیز برازش مناسب مدل را نشان دادند: χ²/df=1.62، RMSEA=0.06، RMR=0.023، NFI=0.91، NNFI=0.95، CFI=0.96، IFI=0.96، RFI=0.88، GFI=0.96 و AGFI=0.93. مدل تدوین‌شده از اعتبار و برازش مطلوبی برخوردار است و نشان می‌دهد توسعه حرفه‌ای مدیران مدارس باید در قالب رویکردی چندبعدی و یکپارچه، با توجه هم‌زمان به عوامل سازمانی، فردی و محیطی برنامه‌ریزی و اجرا شود؛ ازاین‌رو، مدل حاضر می‌تواند چارچوبی کاربردی برای سیاست‌گذاری، آموزش، توانمندسازی و ارتقای مستمر شایستگی‌های حرفه‌ای مدیران مدارس فراهم سازد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Ajideh, N., & Parasteh Ghombavani, F. (2025). Needs Assessment of a Professional Development Program for Elementary Mathematics Teachers. Journal of Excellence in Education and Training, 1(14), 17-39.

Bigdeli, M., Davoudi, R., Kamali, N., & Entesar Foumani, G. (2018). Identifying the Dimensions and Components of Human Resource Promotion in Education to Propose a Conceptual Model. Journal of Research in Human Resource Management, 10(2), 73-100.

Brundrett, M., & Dering, A. (2006). The Rise of Leadership Development Programmers: A Global Phenomenon and a Complex Web. School Leadership & Management, 26(2), 89-92. https://doi.org/10.1080/13634230600589576

Dinham, S. (2012). Walking the Walk: The Need for School Leaders to Embrace Teaching as a Clinical Practice Profession. In School Improvement: What Does Research Tell Us about Effective Strategies (pp. 34-39). Australian Council for Educational Research.

Esfahani, K., Soleimani, N., Tourani, H., & Sabahi, P. (2025). Factors Affecting the Professional Development of School Principals on the Horizon of 1404. School Management, 7(4), 210-241.

Ghanbari, S., & Mohammadi, B. (2016). Presenting a Professional Development Model for Secondary School Principals Using a Qualitative Method. Biannual Journal of School Management, 4(2), 123-143.

Ghasemi, M., Zarei, Z., Rasoulian, A., & Mohtavi, L. (2023). Professional Development of School Principals: Dos and Don'ts. Jundishapur Education Development Quarterly, 13(6), 447-459.

Hayat, A. A., Abdollahi, B., Zeinabadi, H. R., & Arasteh, H. (2015). A Qualitative Study of the Needs and Methods of Professional Development for School Principals. Educational Studies, 7(2), 41-62.

Hosseini, S. M., Ghourchian, N., & Jafari, P. (2021). Presenting a Model for Managers' Professional Development. Resource Management in the Police Force, 9(3), 289-316.

Huber, S. G. (2013). Multiple Learning Approaches in the Professional Development of School Leaders: Theoretical Perspectives and Empirical Findings on Self-Assessment and Feedback. Educational Management Administration & Leadership, 41(4), 527-540. https://doi.org/10.1177/1741143213485469

Ibara, E. C. (2015). Professional Growth of Principals: A Pathway to Effective Management of Secondary Schools in Nigeria. Africa Education Review, 11(4), 674-689.

Javank, M., Abili, K., & Karimi, J. (2017). Presenting a Professional Development Model for Managers of Clinical Education Groups. Bimonthly Journal of Educational Strategies in Medical Sciences, 10(3), 201-202.

Joudaki, A., Mohammadkhani, K., & Davoudi, A. (2019). Exploring the Dimensions and Components of a Professional Development Model for Secondary School Principals with Emphasis on Educational Policies. Journal of Political and International Research, 10(41), 1-30.

Mafora, T. P., & Schulze, S. (2012). The Job Satisfaction of Principals of Previously Disadvantaged Schools: New Light on an Old Issue. South African Journal of Education, 32(3), 227-239. https://doi.org/10.15700/saje.v32n3a571

Mehri, F., Hemmati, R., & Faridpour, Z. (2023). The Importance of Professional Development for School Principals and Improving Educational Quality. Scientific-Specialized Quarterly of Psychology, Social Sciences and Educational Sciences, 7(4), 310-331.

Nasreen, A., & Odhiambo, G. (2018). The Continuous Professional Development of School Principals: Current Practices in Pakistan. Bulletin of Education and research, 40(1), 245-266.

Nourad Seddigh, M., Nove Ebrahim, A., Arasteh, H., & Zeinabadi, H. R. (2018). Identifying the Components of Professional Development of Talented Principals in Non-Governmental Schools: Mixed-Methods Research. Educational Management in Organizations, 6(2), 183-224.

Payne, E. C., & Smith, M. J. (2018). Refusing Relevance: School Administrator Resistance to Offering Professional Development Addressing LGBTQ Issues in Schools. Educational Administration Quarterly, 54(2), 183-215. https://doi.org/10.1177/0013161X17723426

Pourkarimi, J., Farzaneh, M., & Norouzi, M. (2016). Exploring the Professional Competencies of School Principals Using a Mixed-Methods Approach. Biannual Journal of School Management, 4(1), 1-25.

Rahmati, D. (2018). Future Studies of Human Capital in the Iranian Police Force (NAJA). NAJA Strategic Studies.

Rahnavard, F. (2011). A Model of Public Management for Realizing the 1404 Vision. Public Management Perspective, 2(6), 43-58.

Sadegh Hamdi Al-Shammari, A., Kaviani, E., Eslampanah, M., & Mousavi, F. (2025). Presenting a Structural Equation Model for the Professional Development of Physics Teachers in Iraq. Journal of Sociology of Education, 4(25), 116-127.

Schleicher, A. (2012). Preparing Teachers and Developing School Leaders for the 21st Century: Lessons from around the World. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264174559-en

Shirazinejad, A., Saeidian Khorasgani, N., & Shahtalebi Hosseinabadi, B. (2022). Presenting a Model of Factors Affecting the Professional Development of School Principals in Iran. Jundishapur Education Development, 13, 142-157.

Wise, J. T. (2017). Leading Professional Development: Perceptions of Ohio Principals Ohio University, The Patton College of Education].

Zeinali Dargiri, E., Banisi, V., & Jafari, A. (2025). The Effect of Professional Ethics on Teachers' Job Performance: Analysis of Challenges and Solutions. Journal of Mental Health in School, 3(3), 2-11.