شناسایی ابعاد و مؤلفههای رهبری دیجیتال بر اساس فرهنگ اطلاعاتی و رفتار تسهیم دانش
کلمات کلیدی:
رهبری دیجیتال, فرهنگ اطلاعاتی, تسهیم دانش, تحلیل مضمون, مدیریت دانش, تحول دیجیتال, سازمانهای آموزشیچکیده
هدف پژوهش حاضر شناسایی ابعاد و مؤلفههای رهبری دیجیتال بر اساس فرهنگ اطلاعاتی و رفتار تسهیم دانش در محیطهای آموزشی از دیدگاه خبرگان حوزه مدیریت آموزشی، فناوری آموزشی و مدیریت دانش بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل خبرگان حوزه مدیریت آموزشی، فناوری آموزشی، رهبری دیجیتال و مدیریت دانش بود که با استفاده از نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. گردآوری دادهها از طریق مصاحبههای عمیق نیمهساختاریافته با 16 نفر از خبرگان انجام شد و فرایند مصاحبهها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. دادههای حاصل از مصاحبهها با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفت. به منظور تأیید اعتبار یافتهها و دستیابی به اجماع میان خبرگان، نتایج استخراجشده در دو مرحله دلفی مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تحلیل مضمون منجر به شناسایی چهار مضمون فراگیر، چهارده مضمون سازماندهنده و شصتودو مضمون پایه شد. مضامین فراگیر شامل «ادراک از رهبری دیجیتال مبتنی بر فرهنگ اطلاعاتی»، «سازوکارهای فرهنگ اطلاعاتی در رهبری دیجیتال»، «ادراک از رهبری دیجیتال مبتنی بر تسهیم دانش» و «سازوکارهای تسهیم دانش در رهبری دیجیتال» بودند. نتایج دلفی نشان داد که در دور نخست، سیزده مضمون سازماندهنده مورد تأیید خبرگان قرار گرفت و یک مضمون نیازمند بازنگری بود. در دور دوم، تمامی مضامین سازماندهنده تأیید شدند. ضرایب توافق خبرگان بین 0.70 تا 0.85 متغیر بود که بیانگر سطح مطلوب توافق و اعتبار ساختار مفهومی استخراجشده است. یافتهها نشان داد که رهبری دیجیتال پدیدهای چندبعدی و دانشمحور است که در تعامل میان فرهنگ اطلاعاتی، تسهیم دانش، یادگیری سازمانی، شفافیت، مشارکت و زیرساختهای فناورانه شکل میگیرد. توسعه رهبری دیجیتال در سازمانهای آموزشی مستلزم تقویت فرهنگ اطلاعاتی، ایجاد بسترهای مؤثر تسهیم دانش، ارتقای اعتماد سازمانی و حمایت از یادگیری مستمر است. مدل ارائهشده میتواند به عنوان چارچوبی مفهومی برای توسعه سیاستها و برنامههای تحول دیجیتال در نظامهای آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Anwar, S., & Saraih, U. N. (2024). Digital Leadership in the Digital Era of Education: Enhancing Knowledge Sharing and Emotional Intelligence. International Journal of Educational Management, 38(6), 1581-1611. https://doi.org/10.1108/ijem-11-2023-0540
Cristea, G., & Dinu, E. (2022). Leveraging Intellectual Capital Management in Virtual Teams: What the Covid-19 Pandemic Taught Us. Management Dynamics in the Knowledge Economy, 10(2), 106-123. https://doi.org/10.2478/mdke-2022-0008
Dutta, D., Vedak, C., & Sawant, H. (2022). “The Old Order Changeth!” Building Sustainable Knowledge Management Post COVID-19 Pandemic. VINE Journal of Information and Knowledge Management Systems, 53(2), 210-231. https://doi.org/10.1108/vjikms-05-2022-0169
Ebojoh, S., & Högberg, K. (2024). Exploring Leadership in the Hybrid Workplace. International Journal of Advanced Corporate Learning (Ijac), 17(4), 16-41. https://doi.org/10.3991/ijac.v17i4.50857
Engelsberger, A., Cavanagh, J., Bartram, T., & Halvorsen, B. (2023). Maximizing Team Development For open Innovation in Digital Product Development: The Role Of collaborative HRM And relational Leadership. Personnel Review, 53(4), 1022-1038. https://doi.org/10.1108/pr-09-2022-0657
Fang, Z. (2026). Digital Strategy, Leadership, and Knowledge Management as Economic Drivers of Transformation Success in the Manufacturing Sector. Journal of Global Information Management, 34(1), 1-23. https://doi.org/10.4018/jgim.402044
Fatima, T., & Masood, A. (2023). Impact of Digital Leadership on Open Innovation: A Moderating Serial Mediation Model. Journal of Knowledge Management, 28(1), 161-180. https://doi.org/10.1108/jkm-11-2022-0872
Ghamrawi, N., Shal, T., & Ghamrawi, N. A. R. (2024). Leadership Development in Virtual Communities of Practice: The Case of School Principals From the GCC Region. Education and Information Technologies, 29(17), 23897-23916. https://doi.org/10.1007/s10639-024-12784-y
Gomaa, R., Shaban, S., & Sakr, H. (2021). Digital Nuclear Leadership for Safety and Security- Towards Effective Regulatory Control. Arab Journal of Nuclear Sciences and Applications, 54(2), 116-125. https://doi.org/10.21608/ajnsa.2021.37635.1387
Hammarén, M., Pölkki, T., & Kanste, O. (2023). The Management of Digital Competence Sharing in Health Care: A Qualitative Study of Managers' and Professionals' Views. Journal of Advanced Nursing, 80(5), 2051-2064. https://doi.org/10.1111/jan.15963
Hassan, Y., Pandey, J., Majumdarr, S., Pereira, V., Behl, A., & Bazal-Shoham, O. (2024). Examining the Impact of E-Leadership on Strategic Innovation at Work: A Moderated-Mediation Model. The Journal of Technology Transfer, 50(2), 469-487. https://doi.org/10.1007/s10961-024-10108-3
Karawya, H. (2024). Impact of Digital Transformation on Organizational Culture Within Saudi Enterprises: The Mediating Roles of Leadership Styles. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-4976726/v1
Khaw, T. Y., Teoh, A. P., Khalid, S. N. A., & Letchmunan, S. (2022). The Impact of Digital Leadership On sustainable Performance: A systematic Literature Review. Journal of Management Development, 41(9/10), 514-534. https://doi.org/10.1108/jmd-03-2022-0070
Lähdesmäki, S., Maunumäki, M., & Nurmi, T. (2023). Play Is the Base! ECEC Leaders’ Views on the Development of Digital Pedagogy. Early Childhood Education Journal, 52(8), 1897-1910. https://doi.org/10.1007/s10643-023-01530-7
Lin, F. (2023). Executive Digital Leadership and Knowledge Management Under the Digital Transformation of Enterprises. Journal of Innovation and Development, 4(3), 23-26. https://doi.org/10.54097/jid.v4i3.12827
Lin, G.-B., Nah, F. F., & Sia, C. L. (2023). Leadership in a Digitalized and Crisis-Ridden World: Towards a Comprehensive Overview of Relevant Competencies for Leaders. https://doi.org/10.24251/hicss.2023.562
Mollah, M. A., Choi, J., Hwang, S.-J., & Shin, J.-K. (2023). Exploring a Pathway to Sustainable Organizational Performance of South Korea in the Digital Age: The Effect of Digital Leadership on IT Capabilities and Organizational Learning. Sustainability, 15(10), 7875. https://doi.org/10.3390/su15107875
Mollah, M. A., Masud, A. A., Hossen, M. A., & Hossain, M. A. (2025). Revealing the Relationship of Human Dimension of Digital Leadership Capabilities and Employees’ Performance: The Mediating Role of Managerial Capabilities. International Social Science Journal, 75(257), 555-572. https://doi.org/10.1111/issj.12570
Muniroh, M., Hamidah, H., & Abdullah, T. (2022). Managerial Implications on the Relation of Digital Leadership, Digital Culture, Organizational Learning, and Innovation of the Employee Performance (Case Study of Pt. Telkom Digital and Next Business Department). Management and Entrepreneurship Trends of Development, 1(19), 58-75. https://doi.org/10.26661/2522-1566/2022-1/19-05
Nguyen, M., Pontes, N., Malik, A., Gupta, J., & Gugnani, R. (2024). Impact of High Involvement Work Systems in Shaping Power, Knowledge Sharing, Rewards and Knowledge Perception of Employees. Journal of Knowledge Management, 28(6), 1771-1792. https://doi.org/10.1108/jkm-04-2023-0345
Nguyen, M., Sharma, P., & Malik, A. (2023). Leadership Styles and Employee Creativity: The Interactive Impact of Online Knowledge Sharing and Organizational Innovation. Journal of Knowledge Management, 28(3), 631-650. https://doi.org/10.1108/jkm-01-2023-0014
Rasdiana, R., Wiyono, B. B., Imron, A., Rahma, L., Arifah, N., Azhari, R., Sibula, I., & Maharmawan, M. A. (2024). Elevating Teachers’ Professional Digital Competence: Synergies of Principals’ Instructional E-Supervision, Technology Leadership and Digital Culture for Educational Excellence in Digital-Savvy Era. Education Sciences, 14(3), 266. https://doi.org/10.3390/educsci14030266
Saif, N., Ali, S., Shaheen, I., Goh, G. G. G., & Khan, S. U. (2025). Revolutionizing Healthcare Leadership the Critical Role of Digital Citizenship in Knowledge Sharing. Scientific reports, 15(1). https://doi.org/10.1038/s41598-025-93117-y
Santos, E., Carvalho, M., & Martins, S. (2024). Sustainable Enablers of Knowledge Management Strategies in a Higher Education Institution. Sustainability, 16(12), 5078. https://doi.org/10.3390/su16125078
Schiuma, G., Schettini, E., & Santarsiero, F. (2021). How Wise Companies Drive Digital Transformation. Journal of Open Innovation Technology Market and Complexity, 7(2), 122. https://doi.org/10.3390/joitmc7020122
Schiuma, G., Schettini, E., Santarsiero, F., & Carlucci, D. (2021). The Transformative Leadership Compass: Six Competencies for Digital Transformation Entrepreneurship. International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 28(5), 1273-1291. https://doi.org/10.1108/ijebr-01-2021-0087
Sun, J. (2025). Dual Pathways to Regenerative Business: How Green Leadership and Climate Anxiety Drive Circular Economy Success. Sustainable Development. https://doi.org/10.1002/sd.70408
Swart, K., Bond-Barnard, T. J., & Chugh, R. (2022). Challenges and Critical Success Factors of Digital Communication, Collaboration and Knowledge Sharing in Project Management Virtual Teams: A Review. International Journal of Information Systems and Project Management, 10(4), 59-75. https://doi.org/10.12821/ijispm100404
Thorburn, R., & Ansloos, J. (2025). Community Is Medicine: Understanding Indigenous Youth-Led Peer Support in Mental Health and Suicide Prevention. Journal of Prevention and Health Promotion. https://doi.org/10.1177/26320770251359603
Xi, Y., Yang, G., & Zhang, X. (2026). How Supervisor–Student Interactions Matter for Leadership Education: Insights From the ‘Shimen’ Ecosystem. European Journal of Education, 61(2). https://doi.org/10.1111/ejed.70573
Yang, M., Talha, M., Zhang, S. n., & Zhang, Y. (2025). Exploring the Mechanisms Linking Digital Leadership to Employee Creativity: A Moderated Mediation Model. Behavioral Sciences, 15(8), 1024. https://doi.org/10.3390/bs15081024
Zada, M., Abdalla, A. A., Contreras-Barraza, N., & Vega-Muñoz, A. (2025). The Impact of Ecocentric Leadership on Organizational Green Innovation Examining the Serial Mediation of Green Knowledge Sharing and Ambidexterity. Scientific reports, 15(1). https://doi.org/10.1038/s41598-025-07512-6
Zakariyyah, K. I., John, I. B., & Ijaola, I. A. (2021). Cultural Orientations and Strategic Capability for the Adoption of Building Information Modeling in Construction Firms. Engineering Reports, 3(11). https://doi.org/10.1002/eng2.12417
Zavatin, I., Constantin, A. B. E., Bujor, D., & Frățiloiu, B. A. (2023). Study on the Impact of Organizational Culture, Knowledge Management and Digitalization on Sustainable Leadership. Proceedings of the International Conference on Business Excellence, 17(1), 1702-1715. https://doi.org/10.2478/picbe-2023-0152
Zekan, S. B., Pietrzak, A. B., & Palada, M. (2023). Utjecaj Digitalizacije Na Vještine Budućih Vođa. Elektronički Zbornik Radova Veleučilišta U Šibeniku, 17(3-4), 25-35. https://doi.org/10.51650/ezrvs.17.3-4.2
Zhou, Y. (2023). Effective Leadership for Knowledge Sharing by Enterprise Social Networking (ESN) During Crisis. https://doi.org/10.5772/intechopen.106934
