واکاوی و شناسایی مؤلفههای کلیدی ارتقای مهارتهای دیجیتالی کارکنان در وزارت ارتباطات
کلمات کلیدی:
مهارتهای دیجیتالی, تحلیل مضمون, تحول دیجیتال, شایستگی فناورانه, یادگیری دیجیتالچکیده
هدف پژوهش حاضر شناسایی و تبیین مؤلفههای کلیدی ارتقای مهارتهای دیجیتالی کارکنان در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و ارائه الگویی مفهومی برای توسعه شایستگیهای دیجیتال در سازمانهای دولتی بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی و اکتشافی بود که با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل خبرگان حوزه مهارتهای دیجیتال، مدیران، سیاستگذاران و متخصصان آشنا با تحول دیجیتال در بخش دولتی بود. نمونهگیری بهصورت هدفمند و نظری انجام شد و فرایند انتخاب مشارکتکنندگان تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع 16 مصاحبه نیمهساختاریافته عمیق انجام شد که پس از پالایش، 11 مصاحبه برای تحلیل نهایی انتخاب گردید. دادهها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند و برای افزایش اعتبار یافتهها از بازبینی همتایان، بازگشت به مشارکتکنندگان و حفظ ردپای پژوهش استفاده شد. تحلیل دادهها منجر به استخراج 120 مضمون پایه، 8 مضمون سازماندهنده و 4 مضمون فراگیر شد. مضامین فراگیر شامل توسعه شایستگیهای فناورانه کارکنان، تحول فرهنگی و یادگیری دیجیتالی در سازمان، مدیریت تحول دیجیتال و زیرساختهای سازمانی، و چالشها و پیامدهای ارتقای مهارتهای دیجیتال بود. یافتهها نشان داد که ارتقای مهارتهای دیجیتال فرایندی چندبعدی است که علاوه بر مهارتهای فنی، به نگرش مثبت نسبت به فناوری، فرهنگ یادگیری مستمر، حمایت مدیریتی، رهبری دیجیتال، زیرساختهای فناورانه و سیاستگذاری سازمانی وابسته است. همچنین، موانعی نظیر کمبود منابع، مقاومت کارکنان در برابر تغییر و ضعف زیرساختهای ارتباطی از مهمترین چالشهای توسعه مهارتهای دیجیتال شناسایی شدند. در مقابل، پیامدهایی مانند افزایش بهرهوری، بهبود کیفیت خدمات، ارتقای رضایت شغلی و افزایش نوآوری سازمانی بهعنوان نتایج مثبت ارتقای مهارت دیجیتال مطرح گردید. نتایج پژوهش نشان داد که ارتقای مهارتهای دیجیتال کارکنان صرفاً از طریق آموزشهای فنی امکانپذیر نیست، بلکه نیازمند رویکردی جامع مبتنی بر همسویی شایستگیهای فناورانه، فرهنگ یادگیری دیجیتال، رهبری تحولگرا و زیرساختهای سازمانی است. الگوی مفهومی ارائهشده میتواند بهعنوان مبنایی برای سیاستگذاری و برنامهریزی در جهت توسعه سرمایه انسانی دیجیتال و بهبود عملکرد سازمانهای دولتی مورد استفاده قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Anthonysamy, L. (2020). Digital Literacy Deficiencies in Digital Learning Environment Among University Students. In Understanding Digital Industry: Proceedings of the Conference on Managing Digital Industry, Technology and Entrepreneurship (pp. 133-136). https://doi.org/10.1201/9780367814557-33
Beck, E., Goin, M. E., Ho, A., Parks, A., & Rowe, S. (2021). Critical Digital Literacy as Method for Teaching Tactics of Response to Online Surveillance and Privacy Erosion. Computers and Composition, 61, 102654. https://doi.org/10.1016/j.compcom.2021.102654
Castilla, D., Botella, C., Miralles, I., Breton-Lopez, J., Dragomir-Davis, A. M., Zaragoza, I., Irfan, E., Ali, Y., & Sabir, M. (2022). Analysing Role of Businesses' Investment in Digital Literacy: A Case of Pakistan. Technological Forecasting and Social Change, 176, 121484. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2022.121484
Duha, S., Zerkal, A., Makarchuk, I., Tilikina, N., & Kachmar, B. (2025). Practical Implications of Human Capital Asset Allocation for the Business and Economy. OIDA International Journal of Sustainable Development, 18(11), 133-146.
Falloon, G. (2020). From Digital Literacy to Digital Competence: The Teacher Digital Competency (TDC) Framework. Educational Technology Research and Development, 68, 2449-2472. https://doi.org/10.1007/s11423-020-09767-4
Kampoowale, I., Hussien Musa, A. M., Adam Abdalla, A. A., Iftikhar, H., Abdelraheem, A. A. E., & Elamin Elboukhari, Y. A. (2026). Assessing the Mediating Role of Human Capital in the Relationship Between Digital Transformation and Firm Performance. Journal of Manufacturing Technology Management, 37(1), 1-22. https://doi.org/10.1108/JMTM-02-2025-0122
Kass-Hanna, J., Lyons, A. C., & Liu, F. (2021). Building Financial Resilience Through Financial and Digital Literacy in South Asia and Sub-Saharan Africa. Emerging Markets Review, 100846. https://doi.org/10.1016/j.ememar.2021.100846
Kim, K. T. (2019). The Structural Relationship Among Digital Literacy, Learning Strategies, and Core Competencies Among South Korean College Students. Educational Sciences: Theory & Practice, 19(2), 3-21.
MacLure, K. (2018). Investigating the Relationship Between Employees' Psychological Empowerment and Negative Stress: A Case Study of Qom Labor and Social Affairs Organization. Cognitive Analytical Psychology, 3(12), 77-86.
Marsh, E. (2022). Understanding the Effect of Digital Literacy on Employees' Digital Workplace Continuance Intentions and Individual Performance. International Journal of Digital Literacy and Digital Competence, 9(2). https://doi.org/10.4018/IJDLDC.2018040102
Molla, A., Gekara, V., Karanasios, S., & Snell, D. (2025). Modeling Digital Skills Beyond the IT Workforce: Construct Definition, Measurement and Impact on Digitalization Value. Information Technology & People, 38(3), 1461-1504. https://doi.org/10.1108/ITP-04-2023-0385
Rahmah, A. (2022). Digital Literacy Learning System for Indonesian Citizen.Procedia Computer Science The Third Information System International Conference,
Tejedor, S., Cervi, L., Perez-Escoda, A., & Jumbo, F. T. (2020). Digital Literacy and Higher Education During COVID-19 Lockdown: Spain, Italy, and Ecuador. Publications, 8(4), 48. https://doi.org/10.3390/publications8040048
