طراحی، تبیین و اعتبارسنجی مدل جامع تجربه مشتری در گردشگری سلامت استان مازندران با رویکرد ترکیبی
کلمات کلیدی:
گردشگری سلامت, تجربه مشتری, رویکرد ترکیبی اکتشافی, مدل بومی, استان مازندرانچکیده
هدف پژوهش حاضر، طراحی، تبیین و اعتبارسنجی یک مدل بومی و جامع برای تجربه مشتری در گردشگری سلامت استان مازندران با استفاده از رویکرد ترکیبی اکتشافی بود تا ابعاد، مؤلفهها و روابط اثرگذار بر تجربه بیماران داخلی و بینالمللی شناسایی و مدلسازی شود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت اکتشافی–ترکیبی به شیوه متوالی انجام شد. در بخش کیفی، دادهها از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته با 15 نفر از متخصصان حوزه سلامت، مدیران مراکز درمانی و فعالان گردشگری تا رسیدن به اشباع نظری گردآوری و با استفاده از نظریه دادهبنیاد اشتراوس و کوربین و نرمافزار NVivo تحلیل شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل گردشگران سلامت داخلی و بینالمللی مراجعهکننده به مراکز درمانی استان مازندران بود که 384 نفر بر اساس فرمول کوکران و با روش نمونهگیری در دسترس و هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه محققساخته مبتنی بر یافتههای کیفی و ادبیات پژوهش بود. تحلیل دادهها با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) و آزمونهای روایی و پایایی انجام گرفت. نتایج نشان داد که تجربه مشتری در گردشگری سلامت مازندران تحت تأثیر پنج بعد اصلی شامل انطباق فرهنگی و زبانی، خدمات اقامتی و رفاهی، فناوری اطلاعات، فرایندهای اداری و پاسخگویی و کیفیت خدمات درمانی قرار دارد. تحلیل مسیر نشان داد که انطباق فرهنگی و زمانی با ضریب مسیر 0.652 و مقدار T برابر 12.43، قویترین پیشبینیکننده تجربه مشتری است. خدمات اقامتی و رفاهی نیز با ضریب 0.541 و فناوری اطلاعات با ضریب 0.390 تأثیر مثبت و معناداری داشتند. در مقابل، کیفیت خدمات درمانی دارای اثر غیرمعنادار بود (β=0.081، T=0.917). مقدار ضریب تعیین مدل برای سازه گردشگری سلامت برابر با 0.993 و شاخص Q² برابر با 0.557 بهدست آمد که نشاندهنده قدرت تبیین و پیشبینی بسیار بالای مدل است. همچنین شاخصهای برازش مدل شامل SRMR=0.045 و NFI=0.935 برازش مطلوب مدل را تأیید کردند. نتایج پژوهش نشان داد که تجربه مشتری در گردشگری سلامت صرفاً به کیفیت خدمات درمانی وابسته نیست، بلکه عوامل فرهنگی، ارتباطی، رفاهی، اداری و زیرساختهای دیجیتال نقش تعیینکنندهتری در رضایت و وفاداری بیماران دارند. بر این اساس، مدل نهایی پژوهش در چهار سطح شامل هسته درمانی قدرتمند، سازماندهی یکپارچه سفر–درمان، استانداردسازی ارتباطات فرهنگی–زبانی و زیرساخت دیجیتال و خدمات پشتیبان طراحی شد. استقرار سامانه جامع مدیریت تجربه بیمار بینالملل، توسعه خدمات یکپارچه و ارتقای تعاملات بینفرهنگی میتواند به بهبود کیفیت تجربه بیماران، افزایش مزیت رقابتی و ارتقای جایگاه استان مازندران در بازار گردشگری سلامت منجر شود.
دانلودها
مراجع
Aminzadeh, M., Hajiha, A., Vazifehdoust, H., & Rahnamay Roudposhti, F. (2022). Designing a Model for Attracting Health Tourism in Iran Using an Exploratory Mixed Method. Strategic Management Research, 29(9), 43-62.
Aramesh, H., Tabavar, A. A., Yaghoubi, N., & Derakhshan, A. (2020). The Effect of Green Marketing on Health Tourism in Sistan and Baluchestan Province. Business Management Perspective, 19(74), 137-155. https://doi.org/10.52547/jbmp.19.41.137
Asadi, M. M., Basouli, M., Boroumandzad, Y., & Derakhsh, S. (2019). Health Tourism Development with a Qualitative Cognitive Mapping Approach. Payesh, 18(5), 455-464.
Ashja, R., Tabrizi, N., & Mirzaei, R. (2019). Evaluation of Health Tourists' Satisfaction Based on the ACSI Model: Case Study of Sardabeh Tourism Region. New Attitudes in Human Geography, 11(4), 39-58.
Bazgir, R., Namamian, F., Islambulchi, A., & Sohrabi, R. (2021). A Model for Nature Tourism Development Using a Meta-Synthesis Approach: Case Study of Iran. Regional Planning(43), 55-118.
Beladi, H., Chao, C., Ee, M. S., & Hollas, D. (2019). Does Medical Tourism Promote Economic Growth? A Cross-Country Analysis. Journal of Travel Research, 58(1), 121-135.
Caballero-Danel, S., & Mugomba, C. (2021). Medical Tourism and Its Entrepreneurial Opportunities: A Conceptual Framework for Entry into the Industry University of Gothenburg, School of Business, Economics and Law]. Gothenburg.
Charan, I. A., Zezhuang, W., & JinHao, Z. (2024). Religious Tourism and Its Impact on Spiritual, Physical, and Mental Health: Insights from Pilgrims to Iranian Saints' Shrines. Journal of religion and health, 63(1), 466-489. https://doi.org/10.1080/13674676.2018.1555699
Dini, M., & Pencarelli, T. (2021). Wellness Tourism and the Components of Its Offer System: A Holistic Perspective. Tourism Review, 1-19.
Dwyer, L. (2022). Productivity, Destination Performance, and Stakeholder Well-Being. Tourism and Hospitality, 3, 618-633.
Hadi, F. (2020). The Effect of Social Media Applications on Health Tourism Marketing Allameh Tabataba'i University, Faculty of Management and Accounting]. Tehran.
Imani Khoshkhoo, M. H., & Mohammadi, A. (2025). Investigating the Effects of Travel and Tourism on Tourists' Mental Health with an Emphasis on a Spiritual Approach: Case Study of Tehran. Journal of the Iranian Scientific Tourism Association, 14(2), 159-171. https://doi.org/10.22034/jtd.2024.461155.2931
Jabbari, G., Imani Khoshkhoo, M. H., Basouli, M., & Asadi, M. M. (2023). Identifying and Prioritizing Spiritual Health Factors Effective on Tourism Stakeholders' Resilience. International Journal of Tourism, Culture and Spirituality, 6(1), 149-167. https://doi.org/10.22133/IJTCS.2023.398434.1133
Jacobides, J., Knudsen, & Augier. (2016). Market Challenges Facing Academic Research in Commercializing Nano-Enabled Implantable Devices for In-Vivo Biomedical Analysis. Technovation, 32, 193-204.
Kazakov, S., & Oyner, O. (2020). Wellness Tourism: A Perspective Article. Tourism Review.
Mohammadi, E., & Ghaffarian, M. (2024). Identifying and Prioritizing Factors Affecting Health Tourism Development: Case Study of Dehloran Hot Springs. Tourism and Development, 13(1), 293-305. https://doi.org/10.22034/jtd.2024.415871.2822
Nikbin, D., Batouei, A., Iranmanesh, M., Kim, K., & Hyun, S. S. (2019). Hospital Prestige in Medical Tourism: Empirical Evidence from Malaysia. Journal of Travel & Tourism Marketing, 36(4), 521-535.
Rasouli, S. H., Rahmani, S., Gholami Pouya, M. R., & Emamgholivand, F. (2025). Explaining the Indicators Affecting Sustainable Tourism in Sari. Spatial Economy Organization(7), 85-106. https://sanad.iau.ir/Journal/jose/Article/1208574/FullText
Rasouli, S. H., Rajabi, A., & Motavali, S. a.-D. (2024). Explaining a Tourism Model Centered on Regional Development: Case Study of Sari. Regional Geography, 22(2), 139-168. https://jgrd.um.ac.ir/article_44705.html
Rasouli, S. H., & Rezaei, S. (2025). Urban Tourism Model toward Regional Development Orientation. Jihad University Press, Mazandaran Branch.
Sanavi, V., Behbari, V., Rezavand, R., Deljouy, M. H., & Esmaeili. (2020). Identifying and Ranking Factors Affecting the Marketing of Health Tourism Services in Mashhad Using the Fuzzy TOPSIS Technique. Tourism Management Studies, 6(24), 69-86.
Tavakoli, N., & Mohammadian, S. (2021). Examining and Prioritizing Factors Affecting Health Tourism Attraction. Second National Conference on Biomedical Engineering of the Islamic Republic of Iran,
Zakavati, F., Andervazh, L., & Zarinjouy Alvar, S. (2024). Qualitative Model of Health Tourism Marketing and Its Effect on Tourist Attraction in Health Villages: Case Study of Dehloran Hot Springs Based on Grounded Theory. Tourism and Development, 13(1), 1-18. https://doi.org/10.22034/jtd.2023.382998.2731
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
