ارائه مدل حکمرانی دانشگاهی با رویکرد تحولگرا در دانشگاههای آزاد اسلامی استان مازندران
کلمات کلیدی:
حکمرانی دانشگاهی, رویکرد تحولگرا, دانشگاههای آزاد اسلامی استان مازندرانچکیده
هدف پژوهش حاضر طراحی و اعتباریابی مدل حکمرانی دانشگاهی مبتنی بر رویکرد تحولگرا در دانشگاههای آزاد اسلامی استان مازندران بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث روششناسی، آمیخته اکتشافی متوالی (کیفی–کمّی) بود. در مرحله کیفی، دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با 18 نفر از خبرگان حوزه آموزش عالی و مدیران دانشگاهی گردآوری و با استفاده از نظریه دادهبنیاد نظاممند تحلیل شد. فرآیند تحلیل شامل کدگذاری باز، محوری و گزینشی بود که منجر به استخراج ابعاد و مؤلفههای حکمرانی تحولگرا گردید. در مرحله کمّی، بر اساس یافتههای کیفی، پرسشنامهای محققساخته طراحی و پس از تأیید روایی صوری و محتوایی، در میان نمونهای 285 نفری از اعضای هیئت علمی دانشگاههای آزاد اسلامی استان مازندران توزیع شد. نمونهگیری به روش تصادفی طبقهای متناسب با مرتبه علمی انجام گرفت. تحلیل دادهها با نرمافزارهای SPSS-24 و SmartPLS-3 و با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی صورت پذیرفت. پایایی ابزارها با آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی و روایی سازه با تحلیل عاملی تأییدی بررسی شد. نتایج نشان داد مدل حکمرانی دانشگاهی تحولگرا شامل هشت مؤلفه اصلی است: نوآوری نهادی و یادگیری سازمانی، مشارکت ذینفعان در حکمرانی، فرهنگ سازمانی تحولپذیر، حکمرانی دادهمحور، انسجام و هماهنگی مدیریتی، انعطافپذیری ساختاری و قانونی، شفافیت و پاسخگویی سازمانی و چشمانداز و جهتگیری تحولگرا. تحلیل مسیر بیانگر آن بود که نوآوری نهادی و یادگیری سازمانی بیشترین اثر تبیینی را بر حکمرانی تحولگرا داشت، پس از آن مشارکت ذینفعان و فرهنگ سازمانی تحولپذیر در رتبههای بعدی قرار گرفتند. تمامی ضرایب مسیر معنادار بودند و شاخصهای برازش مدل، پایایی و روایی سازهها را تأیید کردند. همچنین مدل از توان پیشبینی مطلوب و انسجام ساختاری مناسب برخوردار بود. حکمرانی دانشگاهی تحولگرا ساختاری چندبعدی و پویا است که تحقق آن بیش از عوامل صرفاً راهبردی به مؤلفههای عملیاتی، یادگیرنده و مشارکتی وابسته است. تمرکز بر نوآوری نهادی، یادگیری سازمانی و مشارکت فعال ذینفعان میتواند مسیر تحول دانشگاهی، ارتقای کیفیت تصمیمگیری و افزایش کارآمدی نظام آموزش عالی را تسهیل نماید.
دانلودها
مراجع
Abbaspour, A., Shakerihoseinabad, M., Rahimian, H., & Farasatkhah, M. (2019). A Model for Effective Accountability at Public Universities: Mixed Method. Journal of Research in Educational Systems, 13(44), 7-22. https://www.jiera.ir/article_85981.html
Carnegie, G. D. (2019). The ABC of University Governance. Campus Review, 19(9), 8. https://mpes.sbu.ac.ir/index.php/index/article_100668.html?lang=fa
Chan, S. J., & Yang, C. Y. (2017). Governance styles in Taiwanese universities: Features and effects. International Journal of Educational Development. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2017.10.007
Crow, M. M., Whitman, K., & Anderson, D. M. (2020). Rethinking Academic Entrepreneurship: University Governance and the Emergence of the Academic Enterprise. Public Administration Review, 80(3), 511-515. https://doi.org/10.1111/puar.13069
De Boer, H., & Maassen, P. (2020). University governance and leadership in Continental Northwestern Europe. Studies in Higher Education, 45(10), 2045-2053. https://doi.org/10.1080/03075079.2020.1823640
Deghati, A., & Yaghoubi, N. (2021). Identifying factors affecting the establishment and development of e-governance in public organizations. Governance and Development, 2(2), 1-25. https://www.jipaaa.ir/article_137081.html?lang=en
Dehghanpour Farashah, A., & Babaei, S. (2024). Identifying the components of governance in developing university-industry relations for human capital empowerment. Knowledge of Governance Quarterly, 2(3), 36-55. https://www.sid.ir/paper/1384273/en
Dezhbord, M., & Qaruneh, D. (2024). Higher education governance models in global experiences: A review of realities in the mirror of research. Iranian Higher Education Quarterly, 15(4), 68-92. https://ihej.ir/browse.php?a_id=2044&sid=1&slc_lang=fa
Dobbins, M., & Knill, C. (2025). Higher education governance in France, Germany, and Italy: Change and variation in the impact of transnational soft governance. Policy and Society, 36(1), 67-88. https://doi.org/10.1080/14494035.2017.1278868
Fartash, K. (2024). An analysis of technology and innovation development governance in Iranian science and technology parks. Knowledge of Governance Quarterly, 2(3), 110-124. https://www.jokog.ir/article_201819_en.html
Fattant-Fard Haghighi, M., Zein-Abadi, H. R., Arasteh, H. R., & Nooh-Ebrahim, A. R. (2021). Designing a desirable governance model in the higher education system. Public Policy Making and Strategy Studies Quarterly, 11(38). https://sspp.iranjournals.ir/article_245354_en.html
Ghaffari, P., Pour-Ezzat, A., Araei, V., & Alvani, S. M. (2023). Designing a smart urban governance model using a meta-synthesis approach. Public Administration Management, 15(3), 400-438. https://jipa.ut.ac.ir/article_94426_19c6fd1643c8e41dfee7ed11f26e27a4.pdf
Miocene, A., & O'Meara, K. (2023). The relationship between good academic governance and student satisfaction, Exploring the Pursuit of Prestige. In J. C. Smart (Ed.), Higher Education: Handbook of Theory and Research, Volume XXII (pp. 121-180). Springer. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1234056.pdf
Niknia, R., Shahi, S., Jahani-far, M., & Hamdani, M. (2024). Investigating the dimensions and components of the good governance model in the university system. Journal of Development and Management of Resources, 2(7). https://sanad.iau.ir/Journal/jdsrm/Article/1103268/FullText
Sedlacek, J. (2025). The Impact of Governance on the Research Performance of European Universities in Cross-Country Comparisons. Revies of economic perspectives, 17(4), 337-362. https://doi.org/10.1515/revecp-2017-0018
Shams, F., Hosseinpour, D., Vaezi, R., & Aslipour, H. (2023). Developing a model for the university's role in the framework of collaborative governance. Journal of Welfare Planning and Social Development, 14(56), 41-77. https://qjsd.atu.ac.ir/article_15030.html?lang=en
Tapiwa, M. (2023). University Transformation And Governance: An Evaluation Of King Iv-Fit. Corporate Governance and Organizational Behavior Review, 7(1), 2023. https://doi.org/10.22495/cgobrv7i1p5
