طراحی و اعتباریابی الگوی برنامه درسی کارآفرینی اجتماعی، مبتنی بر رویکرد ریزوماتیک در نظام آموزش و پرورش ابتدایی ایران

مریم  اعتصامی; لادن سلیمی; سیده عصمت  رسولی

نویسندگان

مریم اعتصامی گروه برنامه ‎ریزی درسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. نویسنده
لادن سلیمی گروه برنامه ‎ریزی درسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. نویسنده
سیده عصمت رسولی گروه برنامه ‎ریزی درسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. نویسنده

کلمات کلیدی:

برنامه درسی, کارآفرینی اجتماعی, رویکرد ریزوماتیک, آموزش ابتدایی, برنامه درسی نوآورانه, یادگیری مشارکتی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگوی برنامه درسی کارآفرینی اجتماعی مبتنی بر رویکرد ریزوماتیک در نظام آموزش و پرورش ابتدایی ایران انجام شد. پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته و در سه بخش کیفی، اعتباریابی و کمی انجام شد. در بخش کیفی، از تحلیل محتوای کیفی استقرایی بر اساس رویکرد الو و کینگاس با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته بهره گرفته شد. مشارکت‌کنندگان شامل اعضای هیئت علمی رشته برنامه‌ریزی درسی، متخصصان آموزش کارآفرینی، مؤلفان کتب درسی و برنامه‌ریزان آموزشی بودند که به روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند و فرآیند مصاحبه تا اشباع نظری ادامه یافت. در بخش اعتباریابی، از تکنیک دلفی سه‌مرحله‌ای با مشارکت 17 خبره استفاده شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل معلمان دوره ابتدایی استان مازندران در سال تحصیلی 1404-1405 بود که 300 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل مصاحبه نیمه‌ساختاریافته، چک‌لیست خبره‌سنجی و پرسشنامه 123 گویه‌ای بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای Atlas.ti، SPSS و Smart PLS تحلیل شدند و روایی و پایایی ابزارها با شاخص‌های تخصصی مورد تأیید قرار گرفت. نتایج تحلیل محتوای کیفی نشان داد الگوی نهایی برنامه درسی کارآفرینی اجتماعی مبتنی بر رویکرد ریزوماتیک دارای چهار عنصر اصلی شامل هدف، محتوا، روش‌های تدریس و ارزشیابی است که در قالب 12 بعد، 24 مؤلفه و 123 شاخص سازمان‌دهی شدند. یافته‌های بخش دلفی بیانگر توافق بالای خبرگان درباره اعتبار مؤلفه‌های استخراج‌شده بود و ضرایب هماهنگی کندال در دورهای نهایی حاکی از ثبات و اجماع مطلوب میان متخصصان بود. همچنین نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری در بخش کمی نشان داد تمامی مؤلفه‌های مدل از قدرت تبیین‌کنندگی و برازش مناسب برخوردار بوده و روابط میان سازه‌ها در جامعه واقعی مورد تأیید قرار گرفت. شاخص‌های روایی همگرا، روایی واگرا، آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی نیز کفایت ابزار سنجش و اعتبار ساختار مدل را تأیید کردند. یافته‌های پژوهش نشان داد که بهره‌گیری از رویکرد ریزوماتیک در طراحی برنامه درسی کارآفرینی اجتماعی می‌تواند زمینه‌ساز تحول در آموزش ابتدایی و توسعه یادگیری انعطاف‌پذیر، مشارکتی و مسئله‌محور شود. الگوی طراحی‌شده، با تأکید بر تفکر خلاق، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، یادگیری مبتنی بر تجربه و ارزشیابی تعاملی، ظرفیت مناسبی برای تربیت دانش‌آموزان کارآفرین و کنشگر اجتماعی فراهم می‌کند. این الگو می‌تواند به‌عنوان چارچوبی کاربردی برای سیاست‌گذاری آموزشی، تدوین برنامه‌های درسی نوآورانه و بازآفرینی محیط‌های یادگیری در مدارس ابتدایی ایران مورد استفاده قرار گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Alourhzal, H., & Hattabou, A. (2021). Social Entrepreneurship Education: A Systematic Review of Curricula Contents and Teaching Methods. African Scientific Journal, 3(7), 1-22.

Azqueta, A., Sanz-Ponce, R., & Núñez-Canal, M. (2023). Trends and Opportunities in Social Entrepreneurship Education Research. Administrative Sciences, 13, 232. https://doi.org/10.3390/admsci13110232

Darabi Ammarti, A., Jahani, J., Marzoughi, R., & Shafiei Sarvestani, M. (2019). Development of an Educational Model of Rhizomatic Thinking and Its Effect on Fostering Creativity among Sixth-Grade Elementary Students in Experimental Sciences. Innovation and Creativity in Humanities, 9(3), 147-187.

Davoodi Rad, D., Abbaspour, A., & Migounpouri, M. (2021). Designing and Validating a Social Entrepreneurship Model for Iran's Higher Education System. Research in Educational Systems, 15(54), 33-50.

García-González, A., & Ramírez-Montoya, M. S. (2021). Social Entrepreneurship Education: Changemaker Training at the University. Higher education, skills and work-based learning, 11(5), 1236-1251.

Golabchi, H., Kiaee, M., & Kameli, M. J. (2024). Designing a Superior Service Delivery Model in Education to Enhance Public Satisfaction. Iranian Journal of Educational Sociology, 7(1), 189-197.

Hosseini, F., Aliasgari, M., Ghaltash, A., & Ahmadbeigi, F. (2022). Designing a Social Entrepreneurship Curriculum Model in Higher Education Based on the Aker Model. Research in Curriculum Planning, 19(45), 81-96.

Jahangiri, A., Mehdizadeh, A., Esmailzadeh, Z., & Araghieh, A. (2024). Identifying the Components and Indicators of a Curriculum Based on Rhizomatic Knowledge in Primary Education. Sociology of Education, 10(2), 62-77.

Jedi Gergari, J., Mohebzadegan, Y., & Azizi, M. (2021). Identifying Components Affecting Entrepreneurship Education among Upper Secondary School Students: A Qualitative Approach. Curriculum Research, 11(2), 244-267.

Jones, M. S., & Phillips, R. A. (2021). A Qualitative Study of the Inclusion of Social Enterprise in the Entrepreneurial Education Curriculum. 7th International Conference on Higher Education Advances (HEAd'21),

Karimi, F., Nadi, M. A., & Nadali Pourpalki, H. (2019). Social Entrepreneurship in Higher Education: A Grounded Theory Study. Innovation and Value Creation, 8(15), 75-92.

Khodabandeh, L. (2021). Evaluation of Barriers to Women's Entrepreneurial Activities in Zahedan County. 1(3), 21-38.

Kumar, S., Kumar, P., & Raza, M. (2021). Social Entrepreneurship Education: Insights from the Indian Higher Educational Courses. Academy of Strategic Management Journal, 20(2), 1-8.

Maghamdoust, A., Hatami, J., Talaei, E., & Shams, G. (2019). Designing and Validating the Optimal Curriculum Model for Technical and Vocational Fields with an Entrepreneurship Approach. Iranian Curriculum Studies, 14(54), 117-152.

Maryam, I., & Suhong, P. (2023). Social Entrepreneurship Education for Young Nigerian Students: A Course Evaluation Using the Social Entrepreneurship Standard Test. Journal of Entrepreneurship Education, 26(S5), 1-10.

Mir Shahid, S., & Alarifi, G. (2021). Social Entrepreneurship Education: A Conceptual Framework and Review. The International Journal of Management Education, 19, 100533.

Mortazavi, S. Z., Jafarian, S. G., Sadatzadeh, F., & Mousavi Motahar, S. M. (2023). Examining the Social Entrepreneurship Model of the Education System. Third National Conference on Applied Studies in Educational Processes, Minab.

Ogbo, A., Igwe, A., Ezeobi, J., Modebe, N., & Ume, K. E. (2019). The Impact of Social Entrepreneurship on the Sustainability of Selected Small and Medium Enterprises in Nigeria. Advances in Research, 19(2), 1-15.

Revko, A. (2023). The Role of Education in the Social Entrepreneurship Ecosystem Development in Poland and Ukraine. Regional and Local Studies Special Issue on Ukraine, 89-100. https://doi.org/10.7366/15094995s2306

Shariati, F., Niazazari, K., & Jabbary, N. (2024). Presenting a Model for Virtual Education Considering Educational Equity with a Phenomenological Approach in Schools of Golestan Province. Iranian Journal of Educational Sociology, 7(1), 66-78.

Tan-Luc, P., Xuan-Lan, P., Angelina Nhat-Hanh-Le, A., & Thanh-Trang, B. (2022). A Co-Citation and Co-Word Analysis of Social Entrepreneurship Research. Journal of Social Entrepreneurship, 13, 324-339.

Tatpuje, D., Jadhav, V., Shewale, R., & Ganbote, A. (2025). Study on Designing a Framework for the Curriculum of the Social Entrepreneurship Education. Journal of Entrepreneurial Researchers, 2(2), 093-107.

Torabi, H., Azma, F., & Saeedi, P. (2019). Designing a Social Entrepreneurship Model Using an Interpretive Structural Modeling Approach. Entrepreneurship and Sustainable Agricultural Development Studies, 6(4), 57-72.

Wang, W. (2022). Toward Economic Growth and Value Creation through Social Entrepreneurship: Modelling the Mediating Role of Innovation. Frontiers in psychology, 13, Article 914700.