طراحی مدل برنامه‌ریزی جانشین‌پروری با بهره‌گیری از هوش مصنوعی در واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران با رویکرد تحلیل مضمون

نویسندگان

  • محمد ذاکرمنش گروه مدیریت ، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0000-5136-3256
  • اسماعیل ابراهیمی گروه مدیریت ، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0002-7894-2570
  • عباس کریمی گروه مهندسی کامپیوتر، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-0120-2803

کلمات کلیدی:

برنامه‌ریزی جانشین‌پروری, هوش مصنوعی, مدیریت منابع انسانی, تحلیل مضمون, دانشگاه آزاد اسلامی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف طراحی مدلی بومی برای برنامه‌ریزی جانشین‌پروری با بهره‌گیری از هوش مصنوعی در واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی بود و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ نفر از خبرگان دانشگاهی و متخصصان حوزه‌های مدیریت منابع انسانی، مدیریت دولتی، خط‌مشی‌گذاری عمومی و رفتار سازمانی بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس معیارهایی مانند برخورداری از حداقل ده سال سابقه علمی یا اجرایی مرتبط، تجربه مدیریت دانشگاهی یا منابع انسانی و آشنایی با کاربردهای سازمانی هوش مصنوعی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. اشباع نظری در مصاحبه شانزدهم حاصل شد و دو مصاحبه تکمیلی برای تأیید پایداری داده‌ها انجام گرفت. داده‌ها مطابق مراحل شش‌گانه تحلیل مضمون براون و کلارک و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 22 تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مستمر کدها، استفاده از نظر خبرگان و مقایسه مضامین با مبانی نظری بررسی شد. ضریب کاپای کوهن برابر با ۰٫۶۷۸ بود که نشان‌دهنده توافق قابل قبول در کدگذاری است. تحلیل داده‌ها به استخراج ۶ مضمون فراگیر، ۲۱ مضمون سازمان‌دهنده و ۹۴ شاخص منجر شد. ابعاد اصلی مدل شامل آموزش و توسعه، راهبرد نهادینه‌سازی، ارزیابی و پایش، عوامل فرهنگی ـ سازمانی، عوامل تکنولوژی‌محور و برنامه استراتژیک بود. یافته‌ها نشان داد هوش مصنوعی از طریق تحلیل داده‌های عملکردی، شناسایی استعدادهای بالقوه، رتبه‌بندی شایستگی‌ها، پیش‌بینی آمادگی جانشینان، طراحی مسیرهای شغلی و پایش مستمر عملکرد می‌تواند برنامه‌ریزی جانشین‌پروری را از فرایندی سلیقه‌ای به نظامی شفاف، علمی و داده‌محور تبدیل کند. استقرار موفق جانشین‌پروری مبتنی بر هوش مصنوعی مستلزم توسعه زیرساخت‌های اطلاعاتی، حمایت مدیریت عالی، شفافیت در انتصاب‌ها، نهادینه‌سازی شایسته‌سالاری، تقویت فرهنگ یادگیری و انتقال تجربه، طراحی مسیرهای شغلی روشن و رعایت اصول اخلاقی و محرمانگی داده‌های کارکنان است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Bano, Y., Omar, S. S., & Ismail, F. (2022). Succession Planning Best Practices for Large and Small Organizations. Mediterranean Journal of Social Sciences, 13(2), 11-21.

Bin Muhamad Stamam, M. S., Binti Mohd Said, H., & Bin Ahmad, A. (2024). Exploring the Impact of Psychological Entrepreneurship, Leadership Support, and Organizational Stewardship on Succession Planning: A Case Study of a Social Enterprise. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 14(5), 140-161.

Hambrick, D. C., & Lee, E. Y. (2025). A model of CEO succession planning as a risky investment: Anticipated costs, uncertain results, and contingency conditions. Organization Science, 36(2), 677-696. https://doi.org/10.1287/orsc.2023.17781

Kajwang, B. (2022). Effect of Succession Management Practices on the Performance of Insurance Firms. American Journal of Leadership and Governance, 7(2), 37-49.

Kaykhosravi, H., Faezirazi, F., & Heydariyeh, S. A. (2023). Designing a Model of Factors Affecting the Implementation of Succession Planning in Universities Using a Mixed-Methods Approach. Sustainable Human Resources Management, 5(8), 145-171.

Keerio, N., & Ahmad, A. R. (2024). Developing Future Leaders in Malaysian Public Universities: Factors Influencing the Execution of Succession Planning. Journal of Applied Research in Higher Education, 16(5), 1453-1468.

Khazaei, S., Vosooghi, A., & Shah Mohammadi, M. (2022). Succession of Human Capital: From Model Presentation to Implementation. National Defense University Publishing. https://ketab.ir/book/33f0823a-997d-4432-bcc7-7b7ed80699e0

Lai, X., Shui, H., Ding, D., & Ni, J. (2021). Data-Driven Dynamic Bottleneck Detection in Complex Manufacturing Systems. Journal of Manufacturing Systems, 60, 662-675.

Luan, C. J., Chen, Y. Y., Huang, H. Y., & Wang, K. S. (2018). CEO Succession Decision in Family Businesses: A Corporate Governance Perspective. Asia Pacific Management Review, 23(2), 130-136.

Mahat, R. (2025). Advancing women in government roles: Succession planning models. Government Leadership Journal, 29(1), 45-59.

Musale, M. (2025). The Importance of Succession Planning in Talent Retention: Developing Future Leaders Within the Organization. International Journal on Research and Development-A Management Review, 14(1), 181-184. https://doi.org/10.65521/ijrdmr.v14i1.311

Puspitasari, S. O., & Riyanto, S. (2020). The Influences of Transformational Leadership and Training on Succession Management as a Mediating Variable in Efforts to Increase Organizational Capability at PT Gama Plantation. Training, 1(8), 91.

Rajaei, Z., & Deminejad, M. (2025). Identifying the challenges of succession planning in Iranian public organizations. National Conference on Interdisciplinary Research in Management and Humanities,

Samuel, I., & Mohd Isa, Y. (2024). The Mediating Role of Talent Management in Succession Planning and Private Organization Sustainability: A Conceptual Article. Journal of Current Social and Political, 2(1), 22-33.

Simkhada, A. (2023). Impact of Succession Planning Practices on the Profitability of Nepalese Commercial Banks. International Journal of Emerging Trends in Social Sciences, 14(1), 1-11.

Thakur, A. (2022). An Inclusive Study of the Need for Succession Planning Processes and Trends in Organizations. OPUS: HR Journal, 13(1), 54.

Yudianto, K., Sekawarna, N., Susilaningsih, F. S., Ramoo, V., & Somantri, I. (2023). Succession Planning Leadership Model for Nurse Managers in Hospitals: A Narrative Review. Healthcare, 11(4), 454. https://doi.org/10.3390/healthcare11040454

Zafar, A., Hussain, M., & Mir, S. R. (2025). Exploring The Impact Of Succession Planning On Digital Marketing Innovation: The Mediating Role of Marketing Adaptability. Management Studies, 5(1), 76-86. https://pmanagementstudies.com/poms/index.php/poms/article/view/51

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

ذاکرمنش م., ابراهیمی ا. ., & کریمی ع. (1406). طراحی مدل برنامه‌ریزی جانشین‌پروری با بهره‌گیری از هوش مصنوعی در واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران با رویکرد تحلیل مضمون. یادگیری هوشمند و تحول مدیریت, 1-27. https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/view/398