اعتباریابی الگوی آموزش مجازی سواد رسانهای کارکنان گمرک ایران
کلمات کلیدی:
آموزش مجازی, سواد رسانه ای, اعتباریابی الگو, گمرک ایرانچکیده
پژوهش حاضر با هدف شناسایی، اولویتبندی و اعتباریابی الگوی آموزش مجازی سواد رسانهای برای کارکنان گمرک جمهوری اسلامی ایران انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، آمیخته اکتشافی بود که در بخش کیفی با روش نظریه دادهبنیاد نوظهور و در بخش کمی با روش پیمایشی مقطعی انجام شد. مشارکتکنندگان بخش کیفی شامل خبرگان دانشگاهی حوزه آموزش مجازی و سواد رسانهای و مدیران باتجربه گمرک ایران بودند که با نمونهگیری هدفمند و گلولهبرفی انتخاب شدند و مصاحبههای نیمهساختاریافته با 22 نفر تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. جامعه آماری بخش کمی شامل کلیه مدیران گمرک ایران به تعداد 1216 نفر بود که بر اساس فرمول کوکران، 292 نفر بهعنوان نمونه تعیین شدند و در نهایت دادههای 297 پرسشنامه معتبر تحلیل شد. ابزار گردآوری دادهها در بخش کمی پرسشنامه محققساخته مبتنی بر یافتههای کیفی بود. روایی ابزار از طریق روایی صوری، روایی محتوایی و CVR و پایایی آن با آلفای کرونباخ تأیید شد. دادهها با کدگذاری نظری، آزمون فریدمن و تحلیل عاملی تأییدی تحلیل شدند. نتایج آزمون فریدمن نشان داد بین میانگین رتبه ابعاد و مؤلفههای الگو تفاوت معناداری وجود دارد و ابعاد بهترتیب در اولویت عوامل آموزشی، عوامل محتوایی، عوامل ساختاری، عوامل فرهنگی و عوامل تکنولوژیکی قرار گرفتند. در تحلیل عاملی تأییدی، تمامی بارهای عاملی مؤلفهها بالاتر از حد قابل قبول و ضرایب معناداری خارج از بازه بحرانی 1.96± بودند. شاخصهای برازش مدل ساختاری نیز مطلوب گزارش شد؛ بهگونهای که نسبت خیدو به درجه آزادی برابر 2.84، RMSEA برابر 0.056، GFI برابر 0.93، AGFI برابر 0.91، CFI برابر 0.95 و IFI برابر 0.95 به دست آمد. بنابراین، ساختار پنجبعدی الگو شامل 18 مؤلفه و 87 شاخص بهطور تجربی تأیید شد. نتایج نشان داد الگوی آموزش مجازی سواد رسانهای کارکنان گمرک ایران الگویی چندبعدی، بومی و معتبر است که بر تعامل نظاممند ابعاد آموزشی، محتوایی، ساختاری، فرهنگی و تکنولوژیکی استوار است. این الگو میتواند مبنایی علمی برای سیاستگذاری آموزشی، طراحی دورههای توانمندسازی، ارتقای شایستگیهای رسانهای، بهبود تصمیمگیری حرفهای و افزایش آمادگی کارکنان گمرک در مواجهه با محیطهای رسانهای و دیجیتال باشد.
دانلودها
مراجع
Arezi, F., Hasanmoradi, N., & Mehdizadeh, S. (2024). Designing an educational system for media literacy for adolescents. Educational Management Research, 15(59), 33-55.
Bayani, S. (2025). The role of media literacy in promoting family-school interactions. Strategic Research in Education and Training, 43, 291-307.
Bond, M., Zawacki-Richter, O., & Nichols, M. (2024). Revisiting digital learning: Critical perspectives on online education after the pandemic. Educational Technology Research and Development, 72(1), 1-18.
d'Haenens, L., & Joris, W. (2025). Editorial: Media literacy in a digital age: Taking stock and empowering action. Media and Communication, 13. https://doi.org/10.17645/mac.9759
European, C. (2025). DigComp: The Digital Competence Framework for Citizens.
Frau-Meigs, D., Velez, I., & Flores Michel, J. (2023). Public Policies in Media and Information Literacy. Routledge.
Gerigk, Y., Freudenberger, F., Hunze, M. S., Valtin, G., Nieding, G., & Ohler, P. (2025). A digital training program fostering media sign literacy in preschool children: An evaluation study. Media Psychology. https://doi.org/10.1080/15213269.2025.2531418
Ghasemi, M., & Ahmadi, Z. (2023). Analyzing the status of media literacy education in the training system of government employees. Educational Management Research Letter, 15(1), 101-126.
Hosseini, M., Ahmadi, N., & Rezaei, S. (2025). Competency-based design of media literacy education in governmental institutions. Quarterly Journal of Management and Communication Research, 9(1), 41-74.
Kadkhodaian Arani, H., Vasefian, F., & Shahtalebi, B. (2024). Content analysis of the high-school textbook Thinking and Media Literacy based on teaching critical evaluation of messages. Educational and School Studies, 13(3), 157-176.
Kamyab, M., Hosseini, A., & Rezaei, S. (2022). Investigating the effect of virtual education on media literacy skills of employees in organizations related to trade and customs. Quarterly Journal of Human Resource Education and Development, 9(2), 135-158.
Kebritchi, M., Lipschuetz, A., & Santiague, L. (2025). Issues and challenges for teaching successful online courses in higher education: A systematic review. Journal of Educational Technology Systems, 53(1), 3-29.
Khajeh, F. (2025). Investigating the relationship between media literacy and satisfaction with virtual education. https://civilica.com/doc/2271417
Khosravi, P., & Parsanezhad, M. (2024). Investigating the effect of general virtual education approaches on improving cyber media literacy among female elementary school teachers in District 4 of Tehran. Journal of Psychological and Educational Studies, 7(77), 463-481.
Lazou, C., & Tsinakos, A. (2025). A framework for participatory creation of digital futures: A longitudinal study on enhancing media literacy and inclusion in K-12 through virtual reality. Information, 16, 482. https://doi.org/10.3390/info16060482
Livingstone, S., Stoilova, M., & Nandagiri, R. (2024). Transparency, accountability and media literacy. Information, Communication & Society, 27(2), 215-231.
Mahdavi Nasab, H., Farzamnia, N., & Azar, D. (2024). Identifying and ranking strategies for improving media literacy among AJA officer university students in confronting cognitive warfare. MILITARY MANAGEMENT QUARTERLY, 24(96), 78-112.
Maxmudova, B. D., Khudoynazarov, E. M., Pazilova, M. E., Alyaminov, K. I., Abilova, G. J., Sherimbetova, Z., & Korabayev, S. A. (2025). Improving media literacy among higher education students through vitagenic information. Qubahan Academic Journal, 4(4). https://doi.org/10.48161/qaj.v4n4a1230
Mohammadi, A. (2022). Virtual education and media literacy challenges in governmental organizations. Iranian Higher Education Studies Quarterly, 14(2), 55-78.
Motamedi Mohammadabadi, M., Nasr Esfahani, A., Asadi, A., & Zamani, B. E. (2022). Designing a media literacy education model for teachers based on grounded theory. Curriculum Studies, 17(67), 139-170.
Ng, W. (2025). Media and digital literacy for professional learning in virtual environments. Educational Technology Research and Development, 73(1), 25-44.
Obasi, H. U. (2025). The role of media literacy in combating misinformation: Exploring the effectiveness of media literacy programs in enhancing critical thinking skills and reducing the spread of false information: A literature review. MRS Journal of Arts, Humanities and Literature, 2(3), 1-5.
Obeid, S., & Aghaei, H. (2025). Investigating cyberspace and media literacy. Strategic Studies of Humanities and Islamic Sciences, 73(19), 147-165.
Pangrazio, L., & Cardozo-Gaibisso, L. (2023). Rethinking media literacy in education. Learning, Media and Technology, 48(3), 261-275.
Pokulyta, I. K., & Sotska, O. V. (2025). Media literacy education: Strategies and challenges. CTE Workshop Proceedings,
Raji, T. O., Oladimeji, O. A., & Akinyera, M. B. (2025). Media literacy in education: Preparing students for a digital world. Journal of Educational Studies, Trends and Practice. https://doi.org/10.70382/sjestp.v8i8.028
Reddy, P., Sharma, B., & Singh, M. (2023). Digital literacy and online learning readiness among public sector employees: Challenges and capacity-building strategies in emerging economies. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 20(1), 45-61.
Saravani, E., Shariatmadari, M., Kordestani, F., & Hamidifar, F. (2023). Identifying the components and consequences of virtual education for cyber media literacy: A case study of elementary teachers in Zahedan. Research and Innovation in Education and Development, 3(4), 130-145.
Saravani, E., Shariatmadari, M., Kordestani, F., & Hamidifar, F. (2025). Structural equation modeling of virtual education for cyber media literacy: Case study of primary school teachers in Zahedan. Iranian Journal of Educational Sociology, 8(2), 1-12. https://doi.org/10.61838/kman.ijes.8.2.13
Shahamat, N., Davarpanah, A., Zarei, R., & Ahmadi, E. (2024). Design and validation of a media literacy education model in education using a mixed-methods approach. Curriculum Research, 14(2), 225-246.
Van Dijck, J., Poell, T., & de Waal, M. (2023). The Platform Society (Updated ed.). Oxford University Press.
Van Laar, E., Van Deursen, A. J. A. M., Van Dijk, J. A. G. M., & De Haan, J. (2025). Digital and media skills for complex organizational environments. Computers in human Behavior, 148, 107902.
Verhoef, P. C., Broekhuizen, T., Bart, Y., Bhattacharya, A., Dong, J. Q., Fabian, N., & Haenlein, M. (2025). Digital transformation and workforce capabilities. Journal of Business Research, 163, 113870.
Vial, G., Wemmer, F., & Schmid, S. (2025). Managing digital transformation: A review and research agenda. MIS quarterly, 49(1), 1-34.
Wardle, C., & Derakhshan, H. (2023). Information Disorder Revisited.
Yates, S., & Partridge, H. (2024). Media and information literacy in the workplace: A framework for digital competence development. Journal of Workplace Learning, 36(2), 101-119.
Zawacki-Richter, O., & Qayyum, A. (2023). Open and distance education in a digital age: Concepts, research, and practice. In O. Zawacki-Richter & A. Qayyum (Eds.), Handbook of Open, Distance and Digital Education (pp. xx-xx). Springer.
