بررسی رابطه سواد رسانهای مخاطبمحور با میزان مشارکت و تعامل مخاطبان رادیو ایران
کلمات کلیدی:
سواد رسانهای مخاطبمحور, مشارکت مخاطبان, تعامل مخاطبان, رادیو ایران, مدلسازی معادلات ساختاریچکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه سواد رسانهای مخاطبمحور و ابعاد آن با میزان مشارکت و تعامل مخاطبان رادیو ایران و تبیین نقش هر یک از مؤلفههای شناختی، مهارتی–انتقادی و کنشی–تولیدی در ارتقای ارتباط مخاطبان با این رسانه بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، کمی، توصیفی–همبستگی و از نوع پیمایشی بود. جامعه آماری شامل مخاطبان رادیو ایران بود که 200 نفر از آنان به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. دادهها با استفاده از پرسشنامه محققساخته گردآوری شد. روایی ابزار از طریق نظر خبرگان و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید. برای تحلیل دادهها از مدلسازی معادلات ساختاری و نرمافزار SmartPLS 3 استفاده شد. نتایج مدلسازی معادلات ساختاری نشان داد که بعد شناختی سواد رسانهای بر تعامل مخاطبان تأثیر مثبت و معناداری داشت (β=0.205، t=3.094، p=0.002)، اما تأثیر آن بر مشارکت مخاطبان معنادار نبود (β=-0.088، t=1.36، p=0.170). بعد مهارتی و انتقادی بر تعامل (β=0.385، t=6.15، p<0.001) و مشارکت (β=0.498، t=6.31، p<0.001) اثر مثبت و معناداری نشان داد. همچنین بعد کنشی و تولیدی بر تعامل (β=0.269، t=3.60، p<0.001) و مشارکت (β=0.439، t=4.55، p<0.001) تأثیر مثبت و معناداری داشت. در مجموع، بعد مهارتی و انتقادی قویترین پیشبینیکننده مشارکت و تعامل مخاطبان شناخته شد. یافتهها نشان داد که ارتقای مشارکت و تعامل مخاطبان رادیو ایران بیش از آنکه وابسته به افزایش دانش رسانهای باشد، نیازمند تقویت مهارتهای تحلیلی، انتقادی، کنشی و تولیدی مخاطبان است. بنابراین، حرکت از الگوی ارتباطی یکسویه به سمت رسانهای مخاطبمحور و تعاملی میتواند زمینه کنشگری فعالتر مخاطبان را فراهم ساخته و اثربخشی ارتباطات رادیویی را افزایش دهد.
دانلودها
مراجع
Baltaeva, M. M., & Davletova, B. (2025). Media Literacy Teaching Methodology. Actual Problems of Humanities and Social Sciences, 5(S/4), 291-294. https://doi.org/10.47390/spr1342v5si4y2025n45
Barut Tugtekin, E., & Koc, M. (2018). Understanding the Relationship between New Media Literacy, Communication Skills, and Democratic Tendency: Model Development and Testing. New Media & Society, 22(2), 146144481988770.
Basilaia, E., & Danelia, N. (2022). Mapping and Needs Assessment of Media Literacy Practices in Georgia. https://rm.coe.int/-en/1680a5789e
Bulger, M., & Davison, P. (2018). The Promises, Challenges and Futures of Media Literacy. Routledge.
Celik, I., Muukkonen, H., & Dogan, S. (2021). A Model for Understanding New Media Literacy: Epistemological Beliefs and Social Media Use. Computers in human Behavior, 125, 106947. https://doi.org/10.1016/j.chb.2021.106947
Hamraz, V., Pourdehghani, F., & Akhgari, M. (2020). Appropriate Methods for Producing Media Literacy Education Programs on Radio Javan. Communication Research, 10(4), 55-78.
John, D., & Devi, J. D. (2024). The Vital Role of Media Literacy in Navigating and Engaging with Social Media. International Journal of Advanced Research in Science Communication and Technology, 397-403. https://doi.org/10.48175/ijarsct-15265
Motamedi Mohammadabadi, M. (2022). Designing a Media Literacy Education Model for Teachers Based on a Grounded Theory Approach. Educational Research, 14(1), 87-110.
Nazarveisi, H., Yektayar, M., & Ghasemi, H. (2020). Designing a Media Literacy Model in Sport. Communication Research, 27(102), 121-149.
Noorani, Z., Goudarzi, A., & Hosseini, S. B. (2021). Comparative Study and Design of a Conceptual Model of Media Literacy Based on Transformational Documents of Education in Iran. Applied Issues in Islamic Education, 6(19), 133-164. https://doi.org/10.52547/qaiie.6.2.133
Noorani, Z., Goudarzi, A., & Hosseini, S. B. (2024). Designing a Media Literacy Model in the Educational System of the Islamic Republic of Iran. Research in Islamic Education Issues, 32(64), 189-223. https://iej.ihu.ac.ir/article_209410.htm
Noush Afarin, A. (2023). The Role of Media Literacy in Reducing Fake News and Strategies for Countering Soft Threats from Foreign Media in Iran. Strategic Communication Studies, 3(4), 109-121. https://doi.org/10.22034/rcc.2024.2019697.1096
Olfat, S., Sarmadi, M. R., Mohammadi Naeini, M., & Jalalvandi, M. (2021). Designing and Validating a Media Literacy Education Model for Secondary Education with a Qualitative Approach. Quarterly Journal of Education and Development, 11(2), 33-56.
Sepasgar, M. (2024). Public Perception of Government Electronic and Internet Services [Report No. 20403; Subject Code: 340]. https://mellat.mrc.ir/Portals/0/News/20403.pdf
Si, P. (2024). The Influencing Factors of High School English Teachers Choosing Different Teaching Media. Journal of Education, Humanities and Social Sciences, 38, 137-142. https://doi.org/10.54097/j1z7da32
Sultan, A., Ahmed, M., & Tanaka, Y. (2023). Evaluating Media Literacy Curriculum Structures in Teacher Education: A Comparative Study. Comparative Education Review, 67(2), 134-155. https://digitalcommons.uri.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1023&context=jmle
Taibi, D., Scifo, L., Bruno, N., & Fulantelli, G. (2023). Social Media Literacy to Support a Conscious Use of Social Media in Adolescents and Improve Their Psychological Well-Being: A Pilot Study. Sustainability, 15(17), 12726. https://doi.org/10.3390/su151712726
Tarkhan, F., Shojaei, A. A., & Khorshidi, A. (2019). Presenting a Media Literacy Model for Managers of the Islamic Republic of Iran Broadcasting Organization. Social Sciences.
