نقش عضویت در گروههای آنلاین و عوامل روانشناختی در تقویت رفتار مصرف مسئولانه
کلمات کلیدی:
خریدسبز, رفتار مصرف کننده, رسانه اجتماعی, هنجار ذهنیچکیده
هدف این پژوهش بررسی نقش عضویت در گروههای آنلاین، استفاده از رسانههای اجتماعی و عوامل روانشناختی شامل تعاملات اجتماعی، دانش زیستمحیطی، هنجارهای ذهنی و مسئولیت اجتماعی در تقویت رفتار خرید محصولات سبز بهعنوان یکی از ابعاد کلیدی مصرف مسئولانه بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–پیمایشی بود. جامعه آماری شامل مصرفکنندگانی بود که محصولات سبز خریداری میکنند و در رسانههای اجتماعی و گروههای آنلاین فعال هستند. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 384 نفر تعیین شد و نمونهگیری بهصورت ترکیبی از روش هدفمند و تصادفی انجام شد. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه استاندارد بود که روایی و پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی و میانگین واریانس استخراجشده تأیید شد. تحلیل دادهها با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) و نرمافزارهای SPSS و PLS انجام شد. نتایج نشان داد تعاملات اجتماعی در گروههای آنلاین تأثیر مثبت و معناداری بر رفتار خرید سبز داشت (β=0.623, p<0.001). دانش و آگاهی مصرفکنندگان نیز اثر مثبت و معناداری بر این رفتار نشان داد (β=0.615, p<0.001). همچنین هنجارهای ذهنی (β=0.580, p<0.001)، مسئولیت اجتماعی مصرفکنندگان (β=0.640, p<0.001) و استفاده از رسانههای اجتماعی (β=0.568, p<0.001) همگی تأثیر مثبت و معناداری بر رفتار خرید محصولات سبز داشتند. مقادیر آماره t برای تمامی مسیرها بیشتر از مقدار بحرانی 1.96 بود که تأییدکننده معناداری روابط ساختاری مدل پژوهش است. نتایج پژوهش نشان داد ترکیب عوامل اجتماعی، روانشناختی و دیجیتال نقش تعیینکنندهای در تقویت رفتار مصرف مسئولانه دارد. تعاملات اجتماعی در گروههای آنلاین موجب یادگیری اجتماعی و شکلگیری نگرشهای مثبت نسبت به مصرف پایدار میشود. افزایش دانش زیستمحیطی و مسئولیت اجتماعی مصرفکنندگان نیز توانایی تصمیمگیری آگاهانه و اخلاقی را تقویت میکند. همچنین رسانههای اجتماعی با فراهمسازی بستر تعامل، انتقال اطلاعات و ایجاد هنجارهای مثبت اجتماعی، رفتار خرید سبز را تسهیل میکنند. بنابراین توسعه گروههای آنلاین، افزایش آگاهی زیستمحیطی و بهرهگیری هدفمند از رسانههای اجتماعی میتواند به تقویت فرهنگ مصرف مسئولانه و ارتقای الگوهای مصرف پایدار در جامعه کمک کند.
دانلودها
مراجع
Aly, A. S., & Al-Salfiti, A. (2025). Linking Consumption Values to Green Purchase Intention: Evidence from Emerging Economies. Sustainability, 17(22), 10109-10109. https://doi.org/10.3390/su172210109
Amoako, G. K., Dzogbenuku, R. K., & Abubakari, A. (2020). Do green knowledge and attitude influence the youth's green purchasing? Theory of planned behavior. International Journal of Productivity and Performance Management, 69(8), 1609-1626. https://doi.org/10.1108/IJPPM-12-2019-0595
Chen, Y. S. (2013). Towards green loyalty: driving from green perceived value, green satisfaction, and green trust. Sustainable Development, 21(5), 294-308. https://doi.org/10.1002/sd.500
Chi, N. T. K. (2021). Understanding the effects of eco-label, eco-brand, and social media on green consumption intention in ecotourism destinations. Journal of Cleaner Production, 321, 128995. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.128995
Han, H. (2020). Theory of green purchase behavior (TGPB): A new theory for sustainable consumption of green hotel and green restaurant products. Business Strategy and the Environment, 29(6), 2815-2828. https://doi.org/10.1002/bse.2545
Hasan, M. M., Al Amin, M., Arefin, M. S., & Mostafa, T. (2024). Green consumers' behavioral intention and loyalty to use mobile organic food delivery applications: The role of social supports, sustainability perceptions, and religious consciousness. Environment, Development and Sustainability, 26(6), 15953-16003. https://doi.org/10.1007/s10668-023-03284-z
Joshi, Y., & Rahman, Z. (2015). Factors affecting green purchase behaviour and future research directions. International Strategic Management Review, 3(1-2), 128-143. https://doi.org/10.1016/j.ism.2015.04.001
Kang, S., & Hur, W. M. (2012). Investigating the antecedents of green brand equity: A sustainable development perspective. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 19(5), 306-316. https://doi.org/10.1002/csr.281
Ling, P. S., Chin, C. H., Yi, J., & Wong, W. P. M. (2024). Green consumption behaviour among generation Z college students in China: the moderating role of government support. Young Consumers, 25(4), 507-527. https://doi.org/10.1108/YC-01-2022-1443
Melović, B., Jocović, M., Dabić, M., Vulić, T. B., & Dudic, B. (2020). The impact of digital transformation and digital marketing on the brand promotion, positioning and electronic business in Montenegro. Technology in Society, 63, 101425. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2020.101425
Otto, S., Strenger, M., Maier-Nöth, A., & Schmid, M. (2021). Food packaging and sustainability-Consumer perception vs. correlated scientific facts: A review. Journal of Cleaner Production, 298, 126733. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.126733
Soomro, R. B., Mirani, I. A., Sajid Ali, M., & Marvi, S. (2020). Exploring the green purchasing behavior of young generation in Pakistan: Opportunities for green entrepreneurship. Asia Pacific Journal of Innovation and Entrepreneurship, 14(3), 289-302. https://doi.org/10.1108/APJIE-12-2019-0093
Sun, Y., & Wang, S. (2020). Understanding consumers' intentions to purchase green products in the social media marketing context. Asia Pacific Journal of Marketing and Logistics, 32(4), 860-878. https://doi.org/10.1108/APJML-03-2019-0178
Suphasomboon, T., & Vassanadumrongdee, S. (2022). Toward sustainable consumption of green cosmetics and personal care products: The role of perceived value and ethical concern. Sustainable Production and Consumption, 33, 230-243. https://doi.org/10.1016/j.spc.2022.07.004
Tan, B. C., Lau, T. C., Sarwar, A., & Khan, N. (2022). The effects of consumer consciousness, food safety concern and healthy lifestyle on attitudes toward eating "green". British Food Journal, 124(4), 1187-1203. https://doi.org/10.1108/BFJ-01-2021-0005
Wang, H., Ma, B., & Bai, R. (2019). How Does Green Product Knowledge Effectively Promote Green Purchase Intention? Sustainability, 11(4), 1193. https://doi.org/10.3390/su11041193
Zhang, C., Tang, L., & Liu, Z. (2023). How social media usage affects psychological and subjective well-being: testing a moderated mediation model. BMC psychology, 11(1), 286. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01311-2
Zhao, C., Ding, N., Yang, X., Xu, H., Lai, X., Tu, X., Lv, Y., Xu, D., & Zhang, G. (2021). Longitudinal Effects of Stressful Life Events on Problematic Smartphone Use and the Mediating Roles of Mental Health Problems in Chinese Undergraduate Students. Frontiers in Public Health, 9, 752210. https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.752210
