ارتقای کیفیت فرآیند یادگیری از طریق بهینه‌سازی طراحی داخلی فضاهای آموزشی با رویکرد روان‌شناسی محیط

نویسندگان

    مهسا نادریان * دانشجوی کارشناسی ارشد رشته معماری، دانشگاه آزاد خوراسگان (اصفهان)، اصفهان، ایران mahsanaderian245@gmail.com

کلمات کلیدی:

طراحی داخلی فضاهای آموزشی, روان‌شناسی محیط, کیفیت یادگیری, نور طبیعی, رنگ, چیدمان فضایی

چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های بهینه طراحی داخلی فضاهای آموزشی بر اساس اصول روان‌شناسی محیط به‌منظور ارتقای کیفیت فرآیند یادگیری بود. این پژوهش از نوع کاربردی و کیفی بود و با رویکرد تحلیل محتوای اسنادی و مرور نظام‌مند منابع معتبر فارسی و انگلیسی انجام شد. جامعه پژوهش شامل مقالات علمی، کتاب‌های تخصصی و اسناد معتبر در حوزه روان‌شناسی محیط، طراحی معماری فضاهای آموزشی، نور، رنگ و چیدمان فضایی در بازه زمانی ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۲ بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و منابعی وارد مطالعه شدند که ارتباط مستقیم با متغیرهای اصلی پژوهش داشتند. داده‌ها از طریق فیش‌برداری نظام‌مند گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون بررسی شدند. یافته‌های استنباطی نشان داد مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت یادگیری در سه محور اصلی نور، رنگ و چیدمان همراه با تناسبات فضایی قابل طبقه‌بندی هستند. نور طبیعی با ۲۸ درصد بیشترین میزان تأکید را در منابع داشت و به‌عنوان مهم‌ترین عامل شناسایی شد. رنگ‌های نشاط‌آور با ۲۲ درصد و انعطاف‌پذیری چیدمان با ۱۸ درصد در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. نور مصنوعی یکنواخت و غیرمستقیم، تناسبات و مقیاس انسانی، مبلمان متناسب با آنتروپومتری کاربران و فضاهای باز و نیمه‌باز نیز به‌ترتیب از دیگر مؤلفه‌های اثرگذار بودند. همچنین نتایج نشان داد اثر غیرمستقیم این مؤلفه‌ها بر حس تعلق، انگیزه، آرامش روانی و خودکارآمدی، در ارتقای کیفیت یادگیری اهمیت بیشتری از اثر مستقیم آن‌ها بر عملکرد تحصیلی دارد.بهینه‌سازی همزمان نور، رنگ، چیدمان، تناسبات فضایی و مبلمان آموزشی می‌تواند محیط‌های یادگیری را از فضاهایی صرفاً کالبدی به محیط‌هایی روان‌شناختی، انگیزشی و یادگیری‌محور تبدیل کند. رعایت این اصول در طراحی و بازطراحی فضاهای آموزشی ایران می‌تواند به بهبود کیفیت یادگیری، افزایش مشارکت، کاهش تنش محیطی و تقویت حس تعلق دانش‌آموزان منجر شود.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Azmati, S. (2025). Modeling the Components Affecting Architectural Patterns to Examine the Effect of Interactive Tools on Increasing Children's Attention and Mindfulness in Educational Spaces. Architecture and Human-Centered Environments, 2(2), 86-101.

Barrett, P., Davies, F., Zhang, Y., & Barrett, L. (2015). The Impact of Classroom Design on Pupils' Learning: Final Results of a Holistic, Multi-Level Analysis. Building and Environment, 89, 118-133.

Barzegar, L. (2025). A Conceptual Analysis of the Role of Architecture as a Learning Context in the Design of Creative Elementary Schools. Green Architecture Journal(50), 157-165.

Habibi, E., & Colleagues. (2009). Examining the Compatibility of Anthropometric Dimensions of Elementary-School Students in Isfahan with the Dimensions of Existing Desks and Benches in 2008-2009. Iranian Occupational Health Quarterly, 2(2), 51-61.

Heidari, M. S., Bemanian, M. R., Shirdel, A. H., & Shakerian, M. (2025). Investigating the Role and Performance of Shading Systems in Optimizing Natural Light in Educational Spaces. Design and Planning in Architecture and Urbanism, 3(2), 1-24.

Imani, F., Movahed, K., Azmati, H. R., & Saleh Sadeghpour, B. (2023). Physical and Environmental Factors Affecting the Reduction of Students' Stress in Educational Spaces from the Perspective of Specialists. Iranian Journal of Architecture and Urbanism(25), 295-309.

Kameli, M. (2013). Optimizing Energy Consumption through the Use of Natural Light in Educational Spaces. Second National Conference on Climate, Building, and Energy Consumption Optimization with a Sustainable Development Approach, Isfahan.

Kamelniya, H. (2009). The Design Grammar of Learning Environments. Sobhan Noor Publications.

Katebi, S., Habibi, A., & Nikkar, M. (2025). Color Preference in Educational Spaces Using Virtual Reality: A Case Study of an Architectural Design Workshop. Studies in the World of Color, 15(4), 409-432.

Mahboubi, H. (2022). Evaluation of Environmental Components Affecting Learning Quality in the Architectural Design of Educational Environments. Architecture Studies(25), 16-31.

Mahmoudi, M. M. (2011). Designing Educational Spaces with a Flexibility Approach. University of Tehran Press.

Momeni, R., & Shabani, S. (2021). Designing Educational Spaces with an Environmental Vitality Approach. Architecture Studies(20), 62-68.

Mozaffar, F., & Colleagues. (2009). Reconsidering the Role of Nature in Educational Spaces. Technology and Education Journal, 4(1), 37-46.

Rahimi, M. (2024). Investigating the Parameters Affecting the Efficiency of Educational Spaces from the Perspective of Environmental Psychology. Studies and Research in Behavioral Sciences(21), 94-102.

Woolner, P., Hall, E., Higgins, S., McCaughey, C., & Wall, K. (2007). A Sound Foundation? What We Know about the Impact of Environments on Learning and the Implications for Building Schools for the Future. Oxford Review of Education, 33(1), 47-70.

دانلودها

چاپ شده

1405-06-01

ارسال

1404-12-02

بازنگری

1405-03-01

پذیرش

1405-03-07

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

نادریان م. (1405). ارتقای کیفیت فرآیند یادگیری از طریق بهینه‌سازی طراحی داخلی فضاهای آموزشی با رویکرد روان‌شناسی محیط. یادگیری هوشمند و تحول مدیریت، 1-19. https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/view/330

مقالات مشابه

##common.pagination##

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.