طراحی مدل ماندگارسازی کسبوکارهای توسعه گردشگری با رویکرد دادهبنیاد و کمی
کلمات کلیدی:
طراحی, ماندگارسازی, کسب و کار توسعه گردشگری, داده بنیادچکیده
هدف پژوهش حاضر طراحی مدل ماندگارسازی کسبوکارهای توسعه گردشگری با بهرهگیری از رویکرد دادهبنیاد و روشهای کمی و کیفی بهمنظور شناسایی عوامل مؤثر بر تداوم و پایداری این کسبوکارها در کشورهای ایران، ترکیه و عمان بود. پژوهش حاضر با استفاده از پارادایم استقرایی–قیاسی و روش آمیخته اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، از روش فراترکیب و تکنیک دیمتل برای شناسایی و تحلیل روابط علّی میان عوامل مؤثر بر ماندگارسازی کسبوکارهای گردشگری استفاده گردید. جامعه آماری در این مرحله شامل مقالات، پایاننامهها و اسناد علمی معتبر منتشرشده بین سالهای 2008 تا 2024 بود. همچنین 10 تا 15 نفر از خبرگان حوزه گردشگری و کسبوکار در مرحله دیمتل مشارکت داشتند. در بخش کمی، جامعه آماری شامل مدیران، فعالان و تصمیمگیرندگان کسبوکارهای توسعه گردشگری در ایران، ترکیه و عمان بود که با روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای انتخاب شدند. برای تحلیل دادهها از نرمافزارهای SPSS، Smart-PLS و روش مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شد. روایی و پایایی ابزارها نیز با شاخصهایی نظیر آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، AVE و روش فورنل و لارکر تأیید شد. نتایج تحلیل فراترکیب نشان داد که عوامل مؤثر بر ماندگارسازی کسبوکارهای گردشگری در شش بُعد اصلی شامل زیرساختهای کالبدی، عوامل بازاریابی، عوامل فرهنگی–اجتماعی و ادراکی، حکمرانی و مدیریت، فناوری و نوآوری، و پایداری و مسئولیت اجتماعی طبقهبندی میشوند. یافتههای تکنیک دیمتل نشان داد که «هویت مکانی و خاطرهسازی» با مقدار مرکزیت 5.7400 مهمترین و مرکزیترین عامل در شبکه روابط بوده و «پایداری زیستمحیطی» با مقدار 0.1312 بهعنوان اثرگذارترین عامل علّی شناخته شد. همچنین نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد که تمامی بارهای عاملی بالاتر از 0.50 و مقادیر t بیشتر از 1.96 بوده و مدل از برازش مطلوب برخوردار است. در مطالعه تطبیقی سه کشور ایران، عمان و ترکیه، برای تمامی مؤلفهها شامل قیمتگذاری، بازارگردانی، جاذبههای فرهنگی، امنیت روانی، مشارکت جامعه میزبان، هوشمندسازی، پایداری زیستمحیطی، پایداری اقتصادی و مسئولیت اجتماعی، سطح معناداری کمتر از 0.01 گزارش شد که نشاندهنده تأثیر معنادار این عوامل بر ماندگاری کسبوکارهای گردشگری است. نتایج پژوهش نشان داد که ماندگارسازی کسبوکارهای توسعه گردشگری نیازمند تلفیقی از عوامل فرهنگی، فناورانه، مدیریتی، اقتصادی و اجتماعی است. در این میان، ایجاد امنیت، تقویت هویت مکانی، توسعه جاذبههای فرهنگی، بهبود کیفیت خدمات و استفاده از فناوریهای هوشمند نقش اساسی در افزایش وفاداری گردشگران و تداوم فعالیت کسبوکارهای گردشگری دارند. همچنین پایداری زیستمحیطی و مسئولیت اجتماعی بهعنوان پیشرانهای کلیدی میتوانند زمینه توسعه پایدار و رقابتپذیری بلندمدت مقاصد گردشگری را فراهم سازند. این یافتهها میتواند راهنمایی مؤثر برای سیاستگذاران، مدیران و فعالان حوزه گردشگری در جهت طراحی راهبردهای پایدار توسعه گردشگری باشد.
دانلودها
مراجع
Agina, M. F., Farrag, D. A., Khairy, H. A., Alhemimah, A., & Al-Romeedy, B. S. (2025). Talent management and innovative work behavior in tourism and hospitality businesses: Does absorptive capacity matter? Journal of Human Resources in Hospitality & Tourism, 24(2), 367-391. https://doi.org/10.1080/15332845.2025.2432621
Baloch, Q. B., Shah, S. N., Iqbal, N., Sheeraz, M., Asadullah, M., Mahar, S., & Khan, A. U. (2023). Impact of tourism development upon environmental sustainability: A suggested framework for sustainable ecotourism. Environmental Science and Pollution Research, 30(3), 5917-5930. https://doi.org/10.1007/s11356-022-22496-w
Bernal, E., & Matriano, M. T. (2025). Adoption of Online Business Platform Among Small and Medium Enterprises (SMEs) in the Tourism Industry in Muscat, Sultanate of Oman and Bicol Region, Philippines. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-6381193/v1
Brende, B., Willen, B., & Al-Khateeb, A. (2025). Travel and Tourism at a Turning Point: Principles for Transformative Growth (Insight Report, Issue.
Commerce, U. S. C. o. (2024). Small businesses are spending more time, money on regulatory compliance. US Chamber of Commerce. https://www.uschamber.com/small-business/small-businesses-are-spending-more-time-money-on-regulatory-compliance
Conservation, I. (2008). Tourism and biodiversity. Conservation International. http://www.ecotour.org/xp/ecotour/tourism_bio/
Holloway, J. C., & Humphreys, C. (2022). The Business of Tourism. Sage.
Kontogeorgopoulos, K., Churyen, A., & Duangsaeng, V. (2014). Success factors in community-based tourism in Thailand: The role of luck, external support, and local leadership. Tourism Planning & Development, 11(1), 106-124. https://doi.org/10.1080/21568316.2013.852991
Naveen Kumar, R., Janani, M., Pavithra, R., & John William, A. (2025). The role of TIAS in shaping smart tourism: governance perspectives on choosing intelligent destinations. Business Analyst Journal, 0(0), 0-0. https://doi.org/10.1108/BAJ-02-2024-0009
Nepal, S. K. (2021). Adventure travel and tourism after COVID-19: Business as usual or opportunity to reset? In Global Tourism and COVID-19 (pp. 192-196). https://doi.org/10.4324/9781003223252-19
Norwegian Cruise Line, H. (2023). Diversity, equity and inclusion. Norwegian Cruise Line Holdings. https://www.nclhltd.com/sustainability/social/diversity-equity-and-inclusion
Oecd. (2021). The Digital Transformation of SMEs (OECD Publishing, Issue. https://doi.org/10.1787/bdb9256a-en
Rajabi, N., Moradi Shehdadi, K., & Mirabi, V. (2024). Providing an Ecotourism and Sustainable Tourism Development Model with an Emphasis on Foreign Exchange Earnings and Economic Development of Qeshm Island. Value Creation in Business Management, 13, 31-51. https://www.jvcbm.ir/article_190387.html?lang=en
Streimikiene, D., Svagzdiene, B., Jasinskas, E., & Simanavicius, A. (2021). Sustainable tourism development and competitiveness: The systematic literature review. Sustainable Development, 29(1), 259-271. https://doi.org/10.1002/sd.2133
Vaughan, D. (2000). Tourism and biodiversity: A convergence of interests? International Affairs, 76(2), 283-297. https://doi.org/10.1111/1468-2346.00134
Vuksanović, N., Bajrami, D. D., Petrović, M. D., Radovanović, M., Malinović‐Milićević, S., Radosavac, A., Obradović, V., & Ravančić, M. E. (2024). The Role of Culinary Tourism in Local Marketplace Business—New Outlook in the Selected Developing Area. Agriculture, 14(1), 130. https://doi.org/10.3390/agriculture14010130
Zabkar, V., Brencic, M., & Dmitrovic, T. (2010). Modeling perceived quality, visitor satisfaction and behavioral intentions at the destination level. Tourism Management, 31, 537-546. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.06.005
