شناسایی ابعاد هوش مصنوعی با رویکرد توسعه آموزش هوشمند در دانشگاه فرهنگیان منطقه ۹ کشور
کلمات کلیدی:
هوش مصنوعی, توسعه آموزش هوشمند, دانشگاه فرهنگیانچکیده
هدف پژوهش حاضر شناسایی و رتبهبندی ابعاد هوش مصنوعی با رویکرد توسعه آموزش هوشمند در دانشگاه فرهنگیان منطقه ۹ کشور به منظور ارائه چارچوبی کاربردی برای ارتقای کیفیت تربیت معلم و بهبود فرایندهای یاددهی–یادگیری بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش آمیخته (کیفی–کمی) از نوع اکتشافی بود. در بخش کیفی با استفاده از نظریه دادهبنیاد، ۱۲ نفر از خبرگان دانشگاه فرهنگیان منطقه ۹ کشور به روش نمونهگیری هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری انتخاب شدند و دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل ۲۶۳ نفر از اعضای هیأت علمی، مأموران و مدرسان مدعو بود که ۱۵۶ نفر با روش نمونهگیری تصادفی طبقهای انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه محققساخته ۳۵ گویهای در طیف لیکرت پنجدرجهای بود. روایی صوری، محتوایی و سازه ابزار تأیید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 0.92 احراز شد. تحلیل دادههای کمی با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی و آزمون فریدمن انجام گرفت. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد پنج بعد «توسعه محتوای آموزشی»، «توسعه ظرفیت نیروی انسانی»، «فناوریهای یادگیری ترکیبی»، «سیستمهای پشتیبانی تصمیمگیری» و «شخصیسازی یادگیری» دارای بار عاملی بالاتر از 0.70 و مقادیر t معنادار در سطح اطمینان 99 درصد هستند. بیشترین ضریب استاندارد مربوط به توسعه ظرفیت نیروی انسانی و کمترین مربوط به سیستمهای پشتیبانی تصمیمگیری بود. آزمون فریدمن نیز تفاوت معنادار در رتبهبندی ابعاد را نشان داد، بهگونهای که شخصیسازی یادگیری در رتبه نخست و توسعه ظرفیت نیروی انسانی در رتبه آخر قرار گرفت. توسعه آموزش هوشمند در دانشگاه فرهنگیان مستلزم توجه همزمان به ابعاد محتوایی، انسانی، فناورانه و مدیریتی هوش مصنوعی است و تمرکز راهبردی بر شخصیسازی یادگیری میتواند بیشترین نقش را در ارتقای کیفیت تربیت معلم ایفا کند.
دانلودها
مراجع
Abishev, N., Ramazanov, R. R., Abaideldanova, M., Chesnokova, K., & Baizhumayeva, A. (2025). Artificial Intelligence Model in the Cognitive and Learning Activities of University Subjects. Frontiers in Education, 10. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1623170
Ali Ghorbani, M., Zolfaghari, R., & Imani, M. N. (2024). Identifying Dimensions and Components of Innovative Teaching Methods in Higher Education. Sociology of Education, 10(1), 355-365. https://doi.org/10.22034/ijes.2024.559157.1340
Aslam, F., Marwat, S. A., Arif, M., & Hussain, A. (2025). Artificial Intelligence in Higher Education: Shaping the Future of University Teaching Through Adaptive Learning, Intelligent Tutoring, and Academic Analytics. Ijss, 3(2), 46-64. https://doi.org/10.59075/ijss.v3i2.1007
Aydın, Ö. F. (2024). The Potential Role of Artificial Intelligence in Emergency Medicine and Medical Education. Istanbul Yeni Yuzyil Universitesi Yeni Yuzyil Journal of Medical Sciences. https://doi.org/10.46629/jms.2024.169
Hashish, E. A. A., & Alnajjar, H. (2024). Digital Proficiency: Assessing Knowledge, Attitudes, and Skills in Digital Transformation, Health Literacy, and Artificial Intelligence Among University Nursing Students. BMC Medical Education, 24(1). https://doi.org/10.1186/s12909-024-05482-3
Hoseini Moghaddam, M. (2024). Artificial Intelligence and the Future of University Education in Iran. Quarterly Journal of Research and Planning in Higher Education, 29(1), 1-25. https://doi.org/10.61838/irphe.29.1.1
Huapaya, E. S. R., Chucos, G. L., Sosa, E. P., & Meza, M. I. (2025). Disruptive Technologies in the University Curriculum: Use of Artificial Intelligence. International Journal of Evaluation and Research in Education (Ijere), 14(1), 671. https://doi.org/10.11591/ijere.v14i1.30450
Irfan, M. (2023). Ethics and Privacy in Irish Higher Education: A Comprehensive Study of Artificial Intelligence (AI) Tools Implementation at University of Limerick. Global Social Sciences Review, VIII(II), 201-210. https://doi.org/10.31703/gssr.2023(viii-ii).19
Jafari, Z. (2023). The Impact of Artificial Intelligence on the Learning and Teaching Process in Iran's Educational System. Presented at the 5th International Conference on Interdisciplinary Studies in Management and Engineering,
Jun, G. (2024). Innovative Practice of Physical Education Teaching in Colleges and Universities Based on Artificial Intelligence Technology. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 9(1). https://doi.org/10.2478/amns-2024-0224
Katsantonis, A., & Katsantonis, I. G. (2024). University students' attitudes toward artificial intelligence: An exploratory study of the cognitive, emotional, and behavioural dimensions of AI attitudes. Education Sciences, 14(9), 988. https://doi.org/10.3390/educsci14090988
Kohnke, L., Moorhouse, B. L., & Zou, D. (2023). Exploring generative artificial intelligence preparedness among university language instructors: A case study. Computers and Education: Artificial Intelligence, 5, 100156. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100156
Lérias, E. (2024). Literacy in Artificial Intelligence as a Challenge for Teaching in Higher Education: A Case Study at Portalegre Polytechnic University. Information, 15(4), 205. https://doi.org/10.3390/info15040205
Li, Z., Hong-mei, Q. I., Zhang, S., & Ding, J. (2024). Enhancement of Students’ Cognitive Ability in Civics Informational Education in Colleges and Universities in the Era of Artificial Intelligence. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 9(1). https://doi.org/10.2478/amns-2024-0671
Liu, Z. (2024). Research on the Path of Integrating Curriculum Ideological and Political Into Physical Education Teaching in Colleges and Universities in the Era of Artificial Intelligence. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 9(1). https://doi.org/10.2478/amns-2024-0675
Lv, H. (2024). Innovation of Teaching Methods of Civic and Political Education in Colleges and Universities With the Assistance of Artificial Intelligence. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 9(1). https://doi.org/10.2478/amns-2024-2882
Metwalli, M. M. A. S. (2024). Artificial intelligence in educational leadership: Challenges and opportunities Liverpool John Moores University]. Liverpool John Moores University. https://www.researchgate.net/profile/Marwa-Metwalli/publication/387931225_ARTIFICIAL_INTELLIGENCE_IN_EDUCATIONAL_LEADERSHIP_CHALLENGES_AND_OPPORTUNITIES/links/67824a5432c79152e3ccd41a/ARTIFICIAL-INTELLIGENCE-IN-EDUCATIONAL-LEADERSHIP-CHALLENGES-AND-OPPORTUNITIES.pdf
Rudolph, J. (2024). Higher Education’s Generative Artificial Intelligence Paradox: The Meaning of Chatbot Mania. Journal of University Teaching and Learning Practice, 21(06). https://doi.org/10.53761/54fs5e77
Shchedrina, M. (2024). Peculiarities of Use of Generative Artificial Intelligence in Codes of Academic Integrity in Higher Education Institutions of Singapore. International Scientific Journal of Universities and Leadership(17), 154-163. https://doi.org/10.31874/2520-6702-2024-17-154-163
Wang, B. (2025). Reflections on Artificial Intelligence Enabling the Precision Development of Ideological and Political Education in Colleges and Universities. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 10(1). https://doi.org/10.2478/amns-2025-0304
Wang, P., & Xie, H. (2024). Application and Exploration of Artificial Intelligence in Teaching and Learning in Private Colleges and Universities. World Journal of Education and Humanities, 6(3), p26. https://doi.org/10.22158/wjeh.v6n3p26
Wei, C. (2024). Research on Management Path and Operation Mechanism Construction of Civic Education in Colleges and Universities in the Era of Artificial Intelligence. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 9(1). https://doi.org/10.2478/amns-2024-0314
Yang, H. (2024). Empowerment of Artificial Intelligence in Teaching Reform of Ideological and Political Courses in Universities. Journal of Contemporary Educational Research, 8(1), 80-87. https://doi.org/10.26689/jcer.v8i1.5976
Zhai, C. (2023). A systematic review on artificial intelligence dialogue systems for enhancing English as foreign language students' interactional competence in the university. Computers and Education: Artificial Intelligence, 100134. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100134
Скрипка, Г. (2025). Artificial Intelligence and Media Literacy: Updating Teacher Training Programs. Open Educational E-Environment of Modern University(18), 132-144. https://doi.org/10.28925/2414-0325.2025.1811
