یادگیری هوشمند و تحول مدیریت 3115-8900 4 اردیبهشت ماه 1405 1405 02 01 Examining the Position of Amartya Sen’s Capability Approach in the Trajectory of Human Development within Iran’s Education System بررسی جایگاه رویکرد قابلیت آمارتیا سن در مسیر توسعه انسانی نظام آموزش و پرورش ایران 1 15 FA سمیه معمارزاده سرحوضکی گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران سعید گازرانی گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران حمید سعیدی جوادی گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران Journal Article 1404/08/15 <p>This study aims to examine the extent to which Iran’s education system aligns with Amartya Sen’s capability approach in advancing human development. This research adopted a qualitative design based on a systematic review of relevant literature. Nineteen academic sources related to human development, the capability approach, and education were purposefully selected. Data were collected through documentary analysis and examined using directed qualitative content analysis guided by Sen’s capability framework. The findings indicate that although human development concepts are acknowledged at the policy level, Iran’s education system inadequately promotes learners’ freedom, capability-based educational justice, and critical rationality in practice. Centralization, quantitative orientation, regional and socio-economic inequalities, and limited student participation were identified as key barriers to the expansion of human capabilities within the education system. The study concludes that achieving human development through education in Iran requires a fundamental shift from content transmission toward capability enhancement, learner agency, and justice-oriented educational reform grounded in the capability approach.</p> <p>هدف این پژوهش، تحلیل جایگاه و میزان انطباق نظام آموزش و پرورش ایران با رویکرد قابلیت آمارتیا سن در مسیر تحقق توسعه انسانی است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش مرور نظام‌مند انجام شد. جامعه پژوهش شامل مطالعات علمی مرتبط با توسعه انسانی، رویکرد قابلیت و آموزش و پرورش بود که بر اساس معیارهای هدفمند، ۱۹ منبع علمی معتبر انتخاب و تحلیل شدند. داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی و استخراج مفاهیم کلیدی گردآوری و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار، در چارچوب مفهومی رویکرد قابلیت آمارتیا سن بررسی شدند. یافته‌ها نشان داد که نظام آموزش و پرورش ایران در سطح سیاست‌گذاری رسمی به مفاهیم توسعه انسانی توجه دارد، اما در عمل، آزادی انتخاب یادگیرندگان، عدالت آموزشی توانمندساز و پرورش عقلانیت انتقادی به‌صورت محدود تحقق یافته است. غلبه رویکرد کمّی، تمرکزگرایی نهادی، نابرابری‌های منطقه‌ای و اجتماعی و ضعف در مشارکت و تفکر انتقادی، از مهم‌ترین موانع بسط قابلیت‌های انسانی در نظام آموزشی ایران شناسایی شدند. بر اساس نتایج، نظام آموزش و پرورش ایران برای حرکت در مسیر توسعه انسانی نیازمند بازتعریف اهداف آموزشی از انتقال دانش به توانمندسازی انسانی، تقویت عاملیت یادگیرندگان و گذار از عدالت صوری به عدالت قابلیتی است.</p> https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/download/99/91