یادگیری هوشمند و تحول مدیریت 3115-8900 4 اردیبهشت ماه 1405 1405 01 20 Assessing the Media Literacy Gap in Iranian Adolescents: A Mixed-Methods Study among Families in Khorramabad سنجش شکاف سواد رسانه‌ای در نوجوانان ایرانی: یک مطالعه آمیخته در میان خانواده‌های خرم‌آبادی 1 24 FA سعید سامی گروه ارتباطات، واحد بین الملل ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران فیروز دیندار فرکوش گروه ارتباطات، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران لیلا نیرومند گروه ارتباطات، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 1404/09/10 <p>This study aimed to identify and explain media literacy gaps among Iranian adolescents, with particular attention to gender differences, media consumption patterns, and related educational–social outcomes. A sequential exploratory mixed-methods design was employed; qualitative data were collected through semi-structured interviews with 60 school staff members and 30 parents and analyzed using Braun and Clarke’s thematic analysis, while quantitative data from 120 students and 40 experts were gathered via questionnaires and a two-round Delphi process and analyzed using inferential statistics (independent t-tests, chi-square tests, and exploratory factor analysis). Inferential analyses revealed significant gender differences in daily media consumption (p&lt;0.05) and showed that only 38% of students demonstrated adequate critical evaluation skills; exploratory factor analysis extracted three core dimensions explaining 83% of the variance (critical cognitive skills, digital safety and protection, and digital well-being), and Delphi consensus prioritized critical thinking, parent education, and fake news identification. The results indicate a tripartite gap of high consumption, low skills, and high concern, underscoring the need for localized, gender-sensitive, and family-based educational programs to enhance adolescents’ media literacy in Iran.</p> <p>هدف این پژوهش شناسایی و تبیین شکاف‌های سواد رسانه‌ای نوجوانان ایرانی با تأکید بر تفاوت‌های جنسیتی، الگوهای مصرف رسانه و پیامدهای آموزشی–اجتماعی آن است. پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی انجام شد؛ در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۶۰ نفر از کادر مدارس و ۳۰ والد گردآوری و با تحلیل مضمون براون و کلارک تحلیل شد، و در بخش کمی، داده‌ها از ۱۲۰ دانش‌آموز و ۴۰ خبره با پرسشنامه و روش دلفی دو مرحله‌ای جمع‌آوری و با آزمون‌های استنباطی (t مستقل، کای‌اسکوئر و تحلیل عاملی اکتشافی) تحلیل گردید. نتایج آزمون‌های استنباطی نشان داد تفاوت‌های جنسیتی معناداری در میزان مصرف رسانه (p&lt;0.05) وجود دارد و تنها ۳۸٪ از دانش‌آموزان از مهارت‌های ارزیابی انتقادی معتبر برخوردارند؛ تحلیل عاملی سه بُعد اصلی سواد رسانه‌ای را تبیین کرد که در مجموع ۸۳٪ واریانس را توضیح می‌دهند (مهارت‌های شناختی انتقادی، امنیت و حفاظت دیجیتال، و رفاه دیجیتال)، و اجماع دلفی بر اولویت تفکر انتقادی، آموزش والدین و تشخیص اخبار جعلی تأکید داشت. یافته‌ها حاکی از شکاف سه‌گانه «مصرف بالا، مهارت پایین و نگرانی بالا» است و بر ضرورت طراحی برنامه‌های آموزشی بومی، متمایز جنسیتی و خانواده‌محور برای ارتقای سواد رسانه‌ای نوجوانان ایرانی تأکید می‌کند.</p> https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/download/98/79