یادگیری هوشمند و تحول مدیریت 3115-8900 3 دی ماه 1404 2026 01 25 Designing a Systematic Budgeting Behavior Model for Performance Control and Improvement in Listed Industrial Organizations (Case Study: Pharmaceutical Industry) ارائه مدل رفتار عوامل بودجه‌بندی سیستماتیک جهت کنترل و بهبود عملکرد در سازمان‌های صنعتی بورسی (مطالعه موردی: صنعت دارویی) 1 24 FA مجید مجتبائی گروه مدیریت صنعتی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران داود قراخانی گروه مدیریت صنعتی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران علیرضا ایرج پور گروه مدیریت صنعتی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران Journal Article 1404/06/29 <p>This study aims to identify and explain the behavioral dimensions and underlying factors influencing systematic budgeting processes to enhance control and organizational performance in pharmaceutical companies listed on the Tehran Stock Exchange. This research adopts a qualitative approach using thematic analysis. Data were collected through a systematic review of relevant literature and semi-structured interviews with academic experts, budgeting specialists, and professionals from the pharmaceutical industry. Sampling was conducted purposively and theoretically until theoretical saturation was achieved. The collected data were analyzed based on the six-phase framework proposed by Braun and Clarke. Coding, categorization, and theme development were carried out using MAXQDA software, leading to the extraction of meaningful units, sub-themes, and main themes. The thematic analysis resulted in the identification of 407 meaningful units, 93 sub-themes, and 17 main themes. The findings indicate that budgeting behavior is shaped by the dynamic interaction of structural, behavioral, cultural, managerial, environmental, and institutional factors. Key themes include strengthening the budgeting process, budgetary performance monitoring, organizational behavior, transparency and accountability, innovation, risk management, and organizational learning. The relationships among these themes are complex, non-linear, and systemic in nature. Systematic budgeting behavior in listed industrial organizations is a multi-level and dynamic phenomenon that extends beyond technical financial mechanisms. It is deeply influenced by human behavior, organizational culture, and environmental constraints. The results provide a robust conceptual foundation for developing causal and system dynamics models aimed at improving budgeting effectiveness and sustainable organizational performance.</p> <p>هدف این پژوهش شناسایی و تبیین ابعاد، مؤلفه‌ها و روابط رفتاری مؤثر بر فرآیند بودجه‌بندی سیستماتیک به‌منظور کنترل و بهبود عملکرد در سازمان‌های صنعتی پذیرفته‌شده در بورس تهران با تمرکز بر صنعت دارویی است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت کیفی و با رویکرد تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از طریق بررسی نظام‌مند پیشینه پژوهش و انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان شامل اساتید دانشگاه، متخصصان بودجه‌بندی و مدیران صنعت دارویی گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و نظری و تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع، داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها و منابع مکتوب با استفاده از چارچوب شش‌مرحله‌ای براون و کلارک تحلیل و کدگذاری شد. فرآیند تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزار MAXQDA انجام گرفت و واحدهای معنایی، مضامین فرعی و مضامین اصلی استخراج و طبقه‌بندی شدند. نتایج تحلیل مضمون منجر به شناسایی 407 واحد معنایی، 93 مضمون فرعی و 17 مضمون اصلی شد. یافته‌ها نشان داد که رفتار عوامل بودجه‌بندی تحت تأثیر هم‌زمان عوامل ساختاری، رفتاری، فرهنگی، مدیریتی، محیطی و نهادی شکل می‌گیرد. مضامینی نظیر تقویت فرآیند بودجه‌بندی، کنترل و پایش عملکرد، رفتار سازمانی، شفافیت و پاسخگویی، نوآوری، مدیریت ریسک و یادگیری سازمانی به‌عنوان مؤلفه‌های کلیدی در تبیین رفتار بودجه‌بندی سیستماتیک شناسایی شدند. روابط میان این مضامین ماهیتی پویا، غیرخطی و سیستمی دارند. رفتار عوامل بودجه‌بندی در سازمان‌های صنعتی بورسی پدیده‌ای چندبعدی و پویاست که صرفاً به سازوکارهای مالی محدود نمی‌شود، بلکه متأثر از تعامل پیچیده عوامل انسانی، سازمانی و محیطی است. نتایج این پژوهش مبنای مفهومی لازم برای طراحی مدل‌های علّی و پویای بودجه‌بندی با هدف کنترل مؤثرتر و بهبود پایدار عملکرد سازمانی را فراهم می‌کند.</p> https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/download/94/67