یادگیری هوشمند و تحول مدیریت 3115-8900 4 اردیبهشت ماه 1405 1405 02 01 Analyzing the Position of the Student in Post-Revolutionary Iranian Educational Discourses: Educational Requirements and Contradictions in Justice-Oriented and Moderation-Oriented Governments واکاوی جایگاه دانش‌آموز در گفتمان‌های تربیتی ایران پس از انقلاب اسلامی: بررسی اقتضائات و تناقضات تربیتی دولت‌های عدالت‌محور و اعتدال 1 26 FA مجید زارع مویدی دانشجوی دکتری، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر،کرمان ، ایران سارا اسدپور استادیار، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر ، کرمان، ایران عباسعلی رستمی نسب استاد تمام، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر ، کرمان، ایران مراد یاری دهنوی دانشیار، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر ، کرمان، ایران Journal Article 1404 10 07 <p>Education in the Islamic Republic of Iran has functioned as a central arena for the production and reproduction of meaning, identity, and social order, and has been continuously shaped by dominant political discourses. Within this context, the student is not merely an educational learner but a discursive subject whose position, role, and expectations are constantly reconstructed through shifting ideological frameworks. This article employs a discourse-analytic approach to comparatively examine the position of the student within two dominant post-revolutionary discourses: the justice-oriented government discourse and the moderation-oriented government discourse. The study is theoretically grounded in an understanding of the Islamic Revolution as a foundational discourse that established the overarching normative and educational framework of the Iranian education system. Using a qualitative and critical discourse analysis method, the research analyzes official educational documents, policy texts, and key governmental statements. The findings indicate that within the justice-oriented discourse, the student is primarily constructed as a revolutionary, committed, and ideal-oriented subject whose agency is expressed through ethical, ideological, and service-based forms of action. In contrast, the moderation-oriented discourse defines the student as a rights-aware, participatory, and development-oriented citizen in formation, emphasizing civic skills, rational engagement, and social participation. The comparative analysis reveals significant educational contradictions, including tensions between ideological justice and merit-based justice, jihadi activism and civic participation, and mission-oriented education versus development-oriented education. These contradictions contribute to identity instability within students’ educational experiences and highlight the need for a more coherent discursive framework in educational policy-making.</p> <p>آموزش‌وپرورش در جمهوری اسلامی ایران یکی از مهم‌ترین عرصه‌های بازتولید معنا، هویت و نظم اجتماعی بوده و همواره تحت تأثیر گفتمان‌های سیاسی حاکم قرار داشته است. دانش‌آموز در این میان صرفاً یک یادگیرنده آموزشی نیست، بلکه سوژه‌ای اجتماعی–گفتمانی است که جایگاه، نقش و انتظارات از او در بستر تحولات سیاسی و ایدئولوژیک بازتعریف می‌شود. این مقاله با تکیه بر رویکرد تحلیل گفتمان، به بررسی تطبیقی جایگاه دانش‌آموز در دو گفتمان مسلط پس از انقلاب اسلامی، یعنی گفتمان دولت عدالت‌محور و گفتمان دولت اعتدال می‌پردازد. نقطه عزیمت نظری پژوهش، درک انقلاب اسلامی به‌مثابه گفتمان بنیادینی است که چارچوب‌های کلان تربیتی و هویتی را در نظام آموزشی ایران سامان داده است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل گفتمان انتقادی است و داده‌ها از اسناد رسمی آموزشی، متون سیاستی و گفتارهای کلان دولتی استخراج شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در گفتمان عدالت‌محور، دانش‌آموز عمدتاً به‌عنوان سوژه‌ای انقلابی، متعهد و آرمان‌خواه بازنمایی می‌شود که کنشگری او در قالب فعالیت‌های جهادی، اخلاقی و ایدئولوژیک معنا می‌یابد. در مقابل، گفتمان اعتدال، دانش‌آموز را به‌مثابه شهروندی آگاه به حقوق خود، مشارکت‌جو و توسعه‌محور تعریف می‌کند که باید برای حضور فعال در جامعه‌ای متکثر و در حال تغییر آماده شود. تحلیل تطبیقی این دو گفتمان نشان‌دهنده بروز تناقضات تربیتی مهمی همچون تقابل میان عدالت ایدئولوژیک و عدالت مبتنی بر شایستگی، کنشگری جهادی و کنشگری مدنی، و تربیت آرمان‌محور در برابر تربیت توسعه‌محور است. این تناقضات، به ناپایداری هویتی در تجربه تربیتی دانش‌آموزان منجر شده و ضرورت بازاندیشی در سیاست‌های تربیتی با هدف دستیابی به انسجام گفتمانی را برجسته می‌سازد.</p> https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/download/70/212