یادگیری هوشمند و تحول مدیریت 3115-8900 در دست انتشار 1405 08 01 Developing a Comprehensive Model and Framework for Identifying, Prioritizing, and Analyzing the Components of Spiritual Leadership among Academic Managers تدوین الگو و چهارچوبی جامع برای شناسایی، اولویت‌بندی و تحلیل مؤلفه‌های رهبری معنوی مدیران دانشگاهی 1 24 FA فاطمه حبیب اله موسوی دانشجوی دکتری، گروه علوم تربیتی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نرگس حسن مرادی گروه علوم تربیتی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران محمود ابوالقاسمی دانشیار مدیریت آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران محمد قهرمانی دانشیار مدیریت آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 1405/02/25 <p>This study aimed to identify, validate, and prioritize the main and subcomponents of spiritual leadership among academic managers of Islamic Azad University branches in Tehran and to develop an applicable analytical model. This applied study used a descriptive-survey design based on structural equation modeling. In the first stage, 53 components of spiritual leadership were extracted through a review of theoretical foundations and previous studies. These components were then evaluated by a panel of 30 academic experts, and after removing overlapping, repetitive, or less applicable items, 35 components were retained. The final components were classified into four main dimensions: cognitive capacities, social capacities, personality characteristics, and behavioral characteristics. The statistical population consisted of senior, middle, and executive managers working in the North Tehran, South Tehran, East Tehran, West Tehran, Central Tehran, and Science and Research branches of Islamic Azad University. Based on Cochran’s formula, the sample size was estimated at 148 participants, and 150 valid questionnaires were ultimately collected using stratified random sampling. The validity of the questionnaire was confirmed through expert review and factor analysis, and its reliability was supported by a Cronbach’s alpha coefficient of 0.935.The results of factor analysis and structural equation modeling indicated that all retained components were statistically significant, with t-values greater than 1.96, confirming their ability to represent the latent dimensions of spiritual leadership. The model fit indices also supported the adequacy and acceptable fit of the proposed model. Among the four dimensions, cognitive capacities showed the strongest standardized factor loading on academic managers’ spiritual leadership, with a coefficient of 0.71. Social capacities ranked second with a factor loading of 0.63, followed by personality characteristics with a loading of 0.61 and behavioral characteristics with a loading of 0.55. Accordingly, the 35 final components were confirmed as meaningful indicators of spiritual leadership within the proposed four-dimensional model. The findings suggest that spiritual leadership in academic management is a multidimensional construct shaped by cognitive, social, personality-related, and behavioral capacities. The proposed model provides a validated framework for assessing, training, selecting, and developing academic managers. Its application may contribute to stronger participation, ethical conduct, organizational commitment, meaningful work, and improved effectiveness in higher education institutions.</p> <p>هدف این پژوهش شناسایی، تأیید و اولویت‌بندی مؤلفه‌های اصلی و فرعی رهبری معنوی در میان مدیران دانشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی شهر تهران و تدوین الگویی کاربردی برای تحلیل این مؤلفه‌ها بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-پیمایشی با رویکرد مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. در مرحله نخست، با مرور مبانی نظری و پیشینه پژوهش، ۵۳ مؤلفه رهبری معنوی استخراج شد و سپس این مؤلفه‌ها توسط ۳۰ نفر از خبرگان دانشگاهی بررسی و پالایش گردید. پس از حذف مؤلفه‌های تکراری، کم‌کاربرد یا دارای هم‌پوشانی معنایی، ۳۵ مؤلفه در چهار عامل ظرفیت‌های شناختی، ظرفیت‌های اجتماعی، ویژگی‌های شخصیتی و ویژگی‌های رفتاری طبقه‌بندی شد. جامعه آماری شامل مدیران عالی، میانی و اجرایی دانشگاه آزاد اسلامی در واحدهای تهران شمال، تهران جنوب، تهران شرق، تهران غرب، تهران مرکز و علوم و تحقیقات بود. حجم نمونه با فرمول کوکران ۱۴۸ نفر تعیین شد و در نهایت ۱۵۰ پرسشنامه معتبر با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای گردآوری شد. روایی ابزار با نظر استادان و تحلیل عاملی و پایایی آن با آلفای کرونباخ ۰.۹۳۵ تأیید شد. نتایج تحلیل عاملی و مدل‌یابی معادلات ساختاری نشان داد که همه مؤلفه‌های باقی‌مانده با مقادیر t بزرگ‌تر از ۱.۹۶ معنادار هستند و توانسته‌اند عامل‌های رهبری معنوی را به‌طور مطلوب بازنمایی کنند. شاخص‌های برازش مدل نیز وضعیت قابل قبول و مطلوب مدل را تأیید کردند. در میان عوامل چهارگانه، ظرفیت‌های شناختی با بار عاملی استاندارد ۰.۷۱ قوی‌ترین رابطه را با رهبری معنوی مدیران دانشگاهی داشت. پس از آن، ظرفیت‌های اجتماعی با بار عاملی ۰.۶۳، ویژگی‌های شخصیتی با بار عاملی ۰.۶۱ و ویژگی‌های رفتاری با بار عاملی ۰.۵۵ در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. بنابراین، ۳۵ مؤلفه نهایی در قالب چهار بعد اصلی به عنوان اجزای معنادار الگوی رهبری معنوی تأیید شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که رهبری معنوی در مدیریت دانشگاهی ساختاری چندبعدی دارد و ظرفیت‌های شناختی، اجتماعی، شخصیتی و رفتاری می‌توانند مبنایی معتبر برای ارزیابی و توسعه مدیران دانشگاهی فراهم کنند. الگوی پیشنهادی می‌تواند در آموزش، انتخاب، توانمندسازی و ارزیابی مدیران دانشگاهی مورد استفاده قرار گیرد و به ارتقای مشارکت، معنا، تعهد، اخلاق حرفه‌ای و اثربخشی سازمانی در دانشگاه‌ها کمک کند.</p> https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/download/373/261