یادگیری هوشمند و تحول مدیریت 3115-8900 در دست انتشار 1405 10 01 Validation of a Virtual Media Literacy Education Model for Employees of Iran Customs اعتباریابی الگوی آموزش مجازی سواد رسانه‌ای کارکنان گمرک ایران 1 29 FA لیلا عابدینی پور گروه مدیریت آموزشی، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران فرشته کردستانی گروه مدیریت آموزشی و آموزش عالی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران یلدا دلگشایی گروه مدیریت آموزشی و آموزش عالی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران عباس خورشیدی گروه علوم تربیتی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران Journal Article 1405/01/25 <p>This study aimed to identify, prioritize, and validate a virtual media literacy education model for employees of the Islamic Republic of Iran Customs Administration. This applied study employed an exploratory mixed-methods design. The qualitative phase was conducted using emergent grounded theory, while the quantitative phase followed a cross-sectional survey design. The qualitative participants consisted of academic experts in virtual education and media literacy as well as experienced managers of Iran Customs, selected through purposive and snowball sampling. Semi-structured interviews were conducted with 22 participants until theoretical saturation was reached. The quantitative population included all managers of Iran Customs, totaling 1,216 individuals. Based on Cochran’s formula, 292 participants were selected, and finally, 297 valid questionnaires were analyzed. The quantitative instrument was a researcher-made questionnaire developed from the qualitative findings. Face validity, content validity, and CVR confirmed the validity of the instrument, and Cronbach’s alpha confirmed its reliability. Data were analyzed using theoretical coding, Friedman’s test, and confirmatory factor analysis. The Friedman test showed a significant difference among the mean ranks of the model dimensions and components. The dimensions were prioritized as educational factors, content-related factors, structural factors, cultural factors, and technological factors, respectively. Confirmatory factor analysis indicated that all factor loadings were above the acceptable threshold, and all significance coefficients were outside the critical range of ±1.96. The structural model demonstrated acceptable fit indices, including χ²/df = 2.84, RMSEA = 0.056, GFI = 0.93, AGFI = 0.91, CFI = 0.95, and IFI = 0.95. Accordingly, the five-dimensional model, consisting of 18 components and 87 indicators, was empirically confirmed. The findings indicate that the virtual media literacy education model for employees of Iran Customs is a multidimensional, context-specific, and validated model grounded in the systematic interaction of educational, content-related, structural, cultural, and technological dimensions. The model can provide a scientific basis for educational policymaking, empowerment program design, enhancement of media literacy competencies, improvement of professional decision making, and strengthening employees’ preparedness for complex media and digital environments.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف شناسایی، اولویت‌بندی و اعتباریابی الگوی آموزش مجازی سواد رسانه‌ای برای کارکنان گمرک جمهوری اسلامی ایران انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، آمیخته اکتشافی بود که در بخش کیفی با روش نظریه داده‌بنیاد نوظهور و در بخش کمی با روش پیمایشی مقطعی انجام شد. مشارکت‌کنندگان بخش کیفی شامل خبرگان دانشگاهی حوزه آموزش مجازی و سواد رسانه‌ای و مدیران باتجربه گمرک ایران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 22 نفر تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. جامعه آماری بخش کمی شامل کلیه مدیران گمرک ایران به تعداد 1216 نفر بود که بر اساس فرمول کوکران، 292 نفر به‌عنوان نمونه تعیین شدند و در نهایت داده‌های 297 پرسشنامه معتبر تحلیل شد. ابزار گردآوری داده‌ها در بخش کمی پرسشنامه محقق‌ساخته مبتنی بر یافته‌های کیفی بود. روایی ابزار از طریق روایی صوری، روایی محتوایی و CVR و پایایی آن با آلفای کرونباخ تأیید شد. داده‌ها با کدگذاری نظری، آزمون فریدمن و تحلیل عاملی تأییدی تحلیل شدند. نتایج آزمون فریدمن نشان داد بین میانگین رتبه ابعاد و مؤلفه‌های الگو تفاوت معناداری وجود دارد و ابعاد به‌ترتیب در اولویت عوامل آموزشی، عوامل محتوایی، عوامل ساختاری، عوامل فرهنگی و عوامل تکنولوژیکی قرار گرفتند. در تحلیل عاملی تأییدی، تمامی بارهای عاملی مؤلفه‌ها بالاتر از حد قابل قبول و ضرایب معناداری خارج از بازه بحرانی 1.96± بودند. شاخص‌های برازش مدل ساختاری نیز مطلوب گزارش شد؛ به‌گونه‌ای که نسبت خی‌دو به درجه آزادی برابر 2.84، RMSEA برابر 0.056، GFI برابر 0.93، AGFI برابر 0.91، CFI برابر 0.95 و IFI برابر 0.95 به دست آمد. بنابراین، ساختار پنج‌بعدی الگو شامل 18 مؤلفه و 87 شاخص به‌طور تجربی تأیید شد. نتایج نشان داد الگوی آموزش مجازی سواد رسانه‌ای کارکنان گمرک ایران الگویی چندبعدی، بومی و معتبر است که بر تعامل نظام‌مند ابعاد آموزشی، محتوایی، ساختاری، فرهنگی و تکنولوژیکی استوار است. این الگو می‌تواند مبنایی علمی برای سیاست‌گذاری آموزشی، طراحی دوره‌های توانمندسازی، ارتقای شایستگی‌های رسانه‌ای، بهبود تصمیم‌گیری حرفه‌ای و افزایش آمادگی کارکنان گمرک در مواجهه با محیط‌های رسانه‌ای و دیجیتال باشد.</p> https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/download/367/253