یادگیری هوشمند و تحول مدیریت 3115-8900 در دست انتشار 1405 10 01 Lived Experiences of Students Attending Islamic Thought I and II Courses at the University of Tehran تجربه زیسته دانشجویان از حضور در کلاس‌های اندیشه اسلامی یک و دو دانشگاه تهران 1 17 FA مریم غفوری نیا کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران مریم بنائی کارشناسی ارشد زیست‌شناسی جانوری، دانشگاه تهران، تهران، ایران. مژده پیش دار کارشناسی ارشد آموزش و پرورش ابتدایی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. فرزاد بخت کارشناسی ارشد آموزش و پرورش ابتدایی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. جواد ساعی دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه بیرجند، خراسان جنوبی، ایران Journal Article 1404/11/19 <p>This study aimed to explore and interpret the lived experiences of University of Tehran students attending Islamic Thought I and II courses and to identify the underlying meanings and thematic structures shaping their perceptions of these compulsory general education classes. This qualitative study employed an interpretive phenomenological approach based on Van Manen’s methodology. Participants consisted of 18 undergraduate students (10 women and 8 men) from various faculties of the University of Tehran who had completed both Islamic Thought I and II courses. Purposeful sampling with maximum variation was used until theoretical saturation was achieved. Data were collected through in-depth semi-structured interviews and analyzed using thematic analysis following Van Manen’s six-stage framework with the assistance of MAXQDA 2020 software. Trustworthiness was ensured through credibility, transferability, confirmability, and dependability criteria proposed by Guba and Lincoln. Five major themes emerged from the analysis: “Perceived Compulsion and Mandatory Enrollment,” “The Gap Between Course Content and Students’ Lifeworld,” “The Instructor as a Mediator or Barrier,” “Strategies of Survival and Resistance in the Classroom,” and “Turning Points in Religious Identity Reflection.” Findings indicated that students largely perceived these courses as imposed experiences disconnected from their real-life concerns and existential questions. The instructor’s teaching style played a decisive role in shaping either constructive or negative classroom experiences. Students adopted various coping strategies, including mental disengagement, grade-oriented participation, collective humor, and critical questioning. Despite predominantly negative perceptions, some participants reported meaningful moments of religious reflection, questioning, and identity reconstruction. The lived experience of students in Islamic Thought courses was characterized more by compulsion, disconnection from students’ lifeworlds, and limited relevance to contemporary concerns than by genuine intellectual engagement. Nevertheless, the emergence of reflective and dialogical moments suggests significant untapped potential. Transforming these courses through dialogical pedagogy, problem-centered content, reduced coercion, and greater responsiveness to students’ lived realities may substantially enhance their educational and formative value.</p> <p>هدف این پژوهش، واکاوی و تفسیر تجربه زیسته دانشجویان دانشگاه تهران از حضور در کلاس‌های اندیشه اسلامی یک و دو و شناسایی ساختارها، معانی و مضامین نهفته در ادراک آنان از این دروس عمومی اجباری بود. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری مبتنی بر الگوی ون‌منن انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 18 دانشجوی کارشناسی دانشگاه تهران (10 زن و 8 مرد) از دانشکده‌های مختلف بودند که هر دو درس اندیشه اسلامی یک و دو را گذرانده بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با حداکثر تنوع انجام شد و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون بر اساس مراحل شش‌گانه ون‌منن و با کمک نرم‌افزار MAXQDA 2020 تحلیل شدند. برای تضمین اعتمادپذیری یافته‌ها از معیارهای گوبا و لینکلن شامل باورپذیری، انتقال‌پذیری، قابلیت تأیید و اطمینان‌پذیری استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مضمون اصلی منجر شد: «ادراک تحمیل و انتخاب اجباری»، «شکاف میان محتوا و زیست‌جهان دانشجویی»، «مدرس به‌مثابه میانجی یا مانع»، «راهبردهای بقا و مقاومت در کلاس» و «بزنگاه‌های بازاندیشی هویت دینی». یافته‌ها نشان دادند که دانشجویان غالباً این دروس را تجربه‌ای تحمیلی و فاقد ارتباط معنادار با مسائل واقعی زندگی خود تلقی می‌کنند. همچنین، شیوه تدریس و ویژگی‌های استاد نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری تجربه مثبت یا منفی دانشجویان داشت. مشارکت‌کنندگان برای مواجهه با فضای اجباری کلاس از راهبردهایی نظیر غیاب ذهنی، نمره‌محوری، طنز جمعی و پرسشگری انتقادی استفاده می‌کردند. با وجود غلبه تجربه‌های منفی، لحظات محدودی از بازاندیشی هویت دینی، پرسشگری و بازتعریف باورهای مذهبی نیز در روایت دانشجویان مشاهده شد. تجربه زیسته دانشجویان از کلاس‌های اندیشه اسلامی بیش از آنکه تجربه‌ای آموزشی و اندیشه‌ورزانه باشد، تجربه‌ای مبتنی بر اجبار، گسست از زیست‌جهان دانشجویی و ارتباط محدود با نیازهای واقعی آنان است. با این حال، وجود ظرفیت‌های بالقوه برای شکل‌گیری گفت‌وگو، تفکر انتقادی و بازاندیشی دینی نشان می‌دهد که بازطراحی محتوا، کاهش اجبار، مسئله‌محور کردن مباحث و توسعه رویکردهای گفت‌وگومحور می‌تواند اثربخشی این دروس را به‌طور معناداری افزایش دهد.</p> https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/download/351/240