یادگیری هوشمند و تحول مدیریت 3115-8900 در دست انتشار 1405 12 01 Design and Validation of a Social Entrepreneurship Curriculum Model Based on the Rhizomatic Approach in Iran’s Primary Education System طراحی و اعتباریابی الگوی برنامه درسی کارآفرینی اجتماعی، مبتنی بر رویکرد ریزوماتیک در نظام آموزش و پرورش ابتدایی ایران 1 37 FA مریم اعتصامی گروه برنامه ‎ریزی درسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. لادن سلیمی گروه برنامه ‎ریزی درسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. سیده عصمت رسولی گروه برنامه ‎ریزی درسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. Journal Article 1404/09/04 <p>The present study aimed to design and validate a social entrepreneurship curriculum model based on the rhizomatic approach in Iran’s primary education system. This study employed a mixed-methods design consisting of qualitative, validation, and quantitative phases. In the qualitative phase, inductive qualitative content analysis based on the Elo and Kyngäs approach was conducted using semi-structured interviews. Participants included curriculum planning faculty members, entrepreneurship education specialists, textbook authors, and educational policymakers selected through snowball sampling until theoretical saturation was achieved. In the validation phase, a three-round Delphi technique was conducted with 17 experts. In the quantitative phase, the statistical population consisted of primary school teachers in Mazandaran Province during the 2025–2026 academic year, from whom 300 participants were selected through cluster random sampling. Data collection instruments included semi-structured interviews, expert validation checklists, and a 123-item questionnaire. Data were analyzed using Atlas.ti, SPSS, and Smart PLS software, and the validity and reliability of the instruments were confirmed through specialized indices. The findings of the qualitative content analysis revealed that the final curriculum model consisted of four major elements including objectives, content, teaching methods, and evaluation, organized into 12 dimensions, 24 components, and 123 indicators. The Delphi findings demonstrated a high level of expert consensus regarding the validity of the extracted components, and Kendall’s coefficients indicated strong agreement and stability across the final rounds. Furthermore, the results of structural equation modeling confirmed that all model components possessed appropriate explanatory power and model fit within the real educational context. Indicators of convergent validity, discriminant validity, Cronbach’s alpha, and composite reliability also confirmed the adequacy of the measurement instruments and the structural validity of the proposed model. The findings indicated that employing a rhizomatic approach in designing a social entrepreneurship curriculum can contribute significantly to transforming primary education by promoting flexible, participatory, and problem-based learning. The proposed model, emphasizing creative thinking, social responsibility, experiential learning, and interactive evaluation, provides an effective framework for nurturing socially engaged and entrepreneurial students. The model can serve as a practical framework for educational policymaking, innovative curriculum development, and the reconstruction of learning environments in Iranian primary schools.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگوی برنامه درسی کارآفرینی اجتماعی مبتنی بر رویکرد ریزوماتیک در نظام آموزش و پرورش ابتدایی ایران انجام شد. پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته و در سه بخش کیفی، اعتباریابی و کمی انجام شد. در بخش کیفی، از تحلیل محتوای کیفی استقرایی بر اساس رویکرد الو و کینگاس با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته بهره گرفته شد. مشارکت‌کنندگان شامل اعضای هیئت علمی رشته برنامه‌ریزی درسی، متخصصان آموزش کارآفرینی، مؤلفان کتب درسی و برنامه‌ریزان آموزشی بودند که به روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند و فرآیند مصاحبه تا اشباع نظری ادامه یافت. در بخش اعتباریابی، از تکنیک دلفی سه‌مرحله‌ای با مشارکت 17 خبره استفاده شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل معلمان دوره ابتدایی استان مازندران در سال تحصیلی 1404-1405 بود که 300 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل مصاحبه نیمه‌ساختاریافته، چک‌لیست خبره‌سنجی و پرسشنامه 123 گویه‌ای بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای Atlas.ti، SPSS و Smart PLS تحلیل شدند و روایی و پایایی ابزارها با شاخص‌های تخصصی مورد تأیید قرار گرفت. نتایج تحلیل محتوای کیفی نشان داد الگوی نهایی برنامه درسی کارآفرینی اجتماعی مبتنی بر رویکرد ریزوماتیک دارای چهار عنصر اصلی شامل هدف، محتوا، روش‌های تدریس و ارزشیابی است که در قالب 12 بعد، 24 مؤلفه و 123 شاخص سازمان‌دهی شدند. یافته‌های بخش دلفی بیانگر توافق بالای خبرگان درباره اعتبار مؤلفه‌های استخراج‌شده بود و ضرایب هماهنگی کندال در دورهای نهایی حاکی از ثبات و اجماع مطلوب میان متخصصان بود. همچنین نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری در بخش کمی نشان داد تمامی مؤلفه‌های مدل از قدرت تبیین‌کنندگی و برازش مناسب برخوردار بوده و روابط میان سازه‌ها در جامعه واقعی مورد تأیید قرار گرفت. شاخص‌های روایی همگرا، روایی واگرا، آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی نیز کفایت ابزار سنجش و اعتبار ساختار مدل را تأیید کردند. یافته‌های پژوهش نشان داد که بهره‌گیری از رویکرد ریزوماتیک در طراحی برنامه درسی کارآفرینی اجتماعی می‌تواند زمینه‌ساز تحول در آموزش ابتدایی و توسعه یادگیری انعطاف‌پذیر، مشارکتی و مسئله‌محور شود. الگوی طراحی‌شده، با تأکید بر تفکر خلاق، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، یادگیری مبتنی بر تجربه و ارزشیابی تعاملی، ظرفیت مناسبی برای تربیت دانش‌آموزان کارآفرین و کنشگر اجتماعی فراهم می‌کند. این الگو می‌تواند به‌عنوان چارچوبی کاربردی برای سیاست‌گذاری آموزشی، تدوین برنامه‌های درسی نوآورانه و بازآفرینی محیط‌های یادگیری در مدارس ابتدایی ایران مورد استفاده قرار گیرد.</p> https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/download/202/182