یادگیری هوشمند و تحول مدیریت 3115-8900 3 دی ماه 1404 1404 10 10 Examining the Position of Amartya Sen’s Capability Approach in the Trajectory of Human Development within Iran’s Education System ارائه الگوی سیاست‌گذاری فرهنگی برای تحقق جامعه خانواده‌محور: یک مطالعه کیفی مبتنی بر پدیدارشناسی 1 20 FA علیرضا شریعت زاده گروه مدیریت فرهنگی و مدیریت رسانه، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران عباسعلی قیومی گروه مدیریت فرهنگی و مدیریت رسانه، واحد تهران علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران فاطمه عزیز آبادی فراهانی گروه مدیریت فرهنگی و مدیریت رسانه، واحد تهران علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 1404/07/07 <p>This study aims to examine the extent to which Iran’s education system aligns with Amartya Sen’s capability approach in advancing human development. This research adopted a qualitative design based on a systematic review of relevant literature. Nineteen academic sources related to human development, the capability approach, and education were purposefully selected. Data were collected through documentary analysis and examined using directed qualitative content analysis guided by Sen’s capability framework. The findings indicate that although human development concepts are acknowledged at the policy level, Iran’s education system inadequately promotes learners’ freedom, capability-based educational justice, and critical rationality in practice. Centralization, quantitative orientation, regional and socio-economic inequalities, and limited student participation were identified as key barriers to the expansion of human capabilities within the education system. The study concludes that achieving human development through education in Iran requires a fundamental shift from content transmission toward capability enhancement, learner agency, and justice-oriented educational reform grounded in the capability approach.</p> <p>هدف این پژوهش، طراحی و تبیین الگوی سیاست‌گذاری فرهنگی مبتنی بر تجربه زیسته ذی‌نفعان برای تحقق جامعه خانواده‌محور در بستر اجتماعی–فرهنگی ایران است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و مبتنی بر منطق پدیدارشناسی انجام شد. جامعه پژوهش شامل دو گروه مشارکت‌کنندگان خانوادگی (پدران و مادران از طبقات اجتماعی متنوع با تجربه زیسته در حوزه خانواده، تربیت و رسانه) و خبرگان (اساتید دانشگاه، سیاست‌گذاران، مدیران فرهنگی، مشاوران و فعالان فرهنگی–رسانه‌ای حوزه خانواده) بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انجام گرفت و در مجموع ۲۲ مصاحبه عمیق نیمه‌ساختاریافته صورت پذیرفت. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و مصاحبه‌های عمیق گردآوری و سپس با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 2020 تحلیل مضمون شدند. برای اطمینان از اعتبار یافته‌ها از معیارهایی مانند باورپذیری، بازبینی اعضا، سه‌سویه‌سازی منابع، تحلیل موارد ناهمخوان و انتقال‌پذیری استفاده شد. یافته‌های تحلیلی نشان داد سیاست‌گذاری فرهنگی خانواده‌محور ماهیتی چندبعدی و میان‌رشته‌ای دارد و تحقق آن مستلزم توجه هم‌زمان به سطوح ساختاری، فرهنگی، حکمرانی و زیست‌جهان خانواده است. تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی ۱۱ مضمون فراگیر شد که در قالب یک الگوی مفهومی منسجم، پیوند میان تجربه زیسته خانواده‌ها و فرآیندهای سیاست‌گذاری را تبیین می‌کند. نتایج حاکی از آن است که شکاف میان سیاست‌های رسمی و واقعیت زندگی خانواده‌ها، بیش از آنکه ناشی از ضعف مفهومی باشد، ریشه در ناکارآمدی اجرایی، فقدان هماهنگی نهادی و کم‌رنگ بودن مشارکت خانواده‌ها در سیاست‌گذاری دارد. الگوی پیشنهادی نشان می‌دهد تحقق جامعه خانواده‌محور نیازمند بازتعریف سیاست‌گذاری فرهنگی از رویکردی بالا‌به‌پایین به مدلی مشارکتی، مبتنی بر شواهد و حساس به تحولات فرهنگی و دیجیتال است و خانواده باید از موضوع سیاست به کنشگر فعال سیاست‌گذاری ارتقا یابد.</p> https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/download/111/78