ارائه چارچوب کیفی الزامات اخلاقی هوش مصنوعی در آموزش و پرورش - مطهری نژاد, محمد; افضل خانی, مریم; شریعت مداری, نرگس (یادگیری هوشمند و تحول مدیریت)
هدف این پژوهش ارائه یک چارچوب کیفی و زمینه‌مند برای تبیین الزامات اخلاقی کاربرد هوش مصنوعی در نظام آموزش‌وپرورش با اتکا به تجربه زیسته خبرگان و کنشگران آموزشی است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی، از حیث ماهیت کیفی و از نظر روش اجرا اکتشافی بوده و با رویکرد نظریه داده‌بنیاد نظام‌مند انجام شده است؛ داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۳ نفر از خبرگان حوزه اخلاق آموزش، هوش مصنوعی و مدیران آموزش‌وپرورش و با نمونه‌گیری گلوله‌برفی تا اشباع نظری گردآوری و با کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. نتایج تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی ۱۰۰ کد باز و ۲۲ کد محوری در قالب یک مدل پارادایمی شد که شامل پدیده محوری الزامات اخلاقی هوش مصنوعی، عوامل علّی، شرایط زمینه‌ای، عوامل مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها بوده و روابط علّی و تعاملی میان این مؤلفه‌ها را تبیین می‌کند. چارچوب استخراج‌شده نشان می‌دهد که اخلاق در هوش مصنوعی آموزشی نه مانعی برای نوآوری، بلکه شرط اساسی پایداری، عدالت و اثربخشی نظام آموزشی بوده و می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری، طراحی و اجرای مسئولانه فناوری‌های هوشمند در آموزش‌وپرورش فراهم آورد.